Người dân sẵn sàng đóng phí để sử dụng vỉa hè hợp pháp tại TP.HCM
Tình hình lấn chiếm và buôn bán tràn lan trên vỉa hè tại một số tuyến đường trung tâm ở TP.HCM như Mạc Đĩnh Chi, Lý Tự Trọng, Hai Bà Trưng, và Lê Thánh Tôn đã có dấu hiệu giảm bớt đáng kể. Nhiều người dân kinh doanh ở mặt tiền đã tuân thủ đúng quy định, với xe máy được xếp gọn gàng hơn trên vỉa hè. Tuy nhiên, đằng sau sự cải thiện này, nhiều hộ kinh doanh tại các tuyến đường trung tâm đang phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng kể từ khi thành phố tổ chức đợt cao điểm lập lại trật tự đô thị.
Khó khăn của các hộ kinh doanh sau đợt cao điểm
Ông Lê Hiếu Hậu, chủ một quán cơm văn phòng trên đường Mạc Đĩnh Chi thuộc phường Tân Định, chia sẻ rằng tình hình kinh doanh trong hai tháng qua đã giảm sút hẳn so với trước đây. Trước kia, ông đã đăng ký sử dụng tạm thời vỉa hè và nộp phí, điều này cho phép quán của ông để bàn ghế và xe của khách trên vỉa hè một cách hợp pháp. Tuy nhiên, từ khi cơ quan chức năng đồng loạt lập lại trật tự đô thị và không còn cho phép sử dụng vỉa hè để buôn bán, doanh thu của quán đã sụt giảm đáng kể. Với mặt tiền chỉ rộng 5 mét, quán chủ yếu phục vụ khách đi xe máy, nhưng không đủ chỗ đậu, nhiều khi buộc phải từ chối nhận thêm khách vì thiếu không gian kê bàn ghế.
Giải pháp bền vững từ cải tạo chợ Bà Hom
Tại phường Tân Tạo, thay vì chỉ tập trung vào xử phạt, cơ quan chức năng đã chọn cách tiếp cận bền vững hơn bằng việc cải tạo chợ Bà Hom và vận động tiểu thương vào kinh doanh ổn định. Đây được xem là nỗ lực nhằm chấm dứt cảnh buôn bán lấn chiếm lòng lề đường, đồng thời vẫn giữ được sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, việc đưa người bán hàng rong vào chợ truyền thống cũng gặp phải những rào cản không nhỏ, bao gồm chi phí thuê mặt bằng cao và đóng thuế, trong khi lượng khách hàng lại ít hơn so với buôn bán ngoài phố.
Anh Nguyễn Quốc Thắng, 45 tuổi, một người bán cam ép, cho biết sau khi cải tạo, diện tích chợ Bà Hom vẫn có giới hạn, và nhu cầu buôn bán của người dân rất lớn, khiến cơ hội để anh có một chỗ trong chợ gần như không có. Anh Thắng bày tỏ sẵn sàng chấp hành quy định đóng phí để được sử dụng một phần vỉa hè rộng rãi. Việc này không chỉ giúp anh có chỗ làm ăn ổn định mà còn đóng góp vào ngân sách thành phố, thay vì phải trả tiền "mướn miệng" không chính thức cho các chủ hộ mặt tiền.
Cần mô hình linh hoạt để quản lý vỉa hè
Thạc sĩ Lê Văn Thành, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu văn hóa - xã hội tại Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhận định rằng vấn đề quản lý vỉa hè ở thành phố đã được đặt ra từ nhiều năm, nhưng chưa giải quyết dứt điểm do thiếu sự đồng bộ và quyết liệt trong thực thi. Ông cho rằng trong bối cảnh khu vực buôn bán phi chính thức sẽ tiếp tục tồn tại, giải pháp căn cơ là vừa siết chặt kỷ cương quản lý đô thị, vừa tổ chức lại không gian buôn bán một cách hợp lý.
Ông Thành phân tích: "TP.HCM cần cách tiếp cận đồng bộ, kết hợp giữa quy định rõ ràng, tổ chức thực thi nghiêm và đảm bảo sinh kế cho người yếu thế. Với những tuyến vỉa hè rộng từ 3 mét trở lên, nên kẻ một lằn ranh rõ ràng. Phần tính từ mép nhà ra khoảng 1,5 đến 2 mét có thể cho phép sử dụng có điều kiện, chẳng hạn như để xe, trong khi phần phía ngoài bắt buộc dành cho người đi bộ."
Theo ông, trước đây TP.HCM từng có cơ chế này, nhưng chỉ áp dụng ở một số tuyến đường, thiếu duy trì và không đồng bộ nên hiệu quả không bền vững. Ông cũng đề xuất rằng chính quyền cơ sở nên khảo sát các cụm hẻm và khu dân cư có sẵn hoạt động buôn bán tự phát nhưng gọn gàng, sau đó định hướng và tổ chức lại ở quy mô nhỏ, phù hợp với tập quán tiêu dùng thay vì dồn vào một điểm tập trung lớn.
Hài hòa giữa trật tự đô thị và sinh kế người dân
Trong buổi tiếp xúc cử tri gần đây, ông Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị và Bí thư Thành ủy TP.HCM, đã chia sẻ về thách thức trong việc xử lý lấn chiếm vỉa hè. Ông nhấn mạnh rằng vỉa hè là dành cho người đi bộ, và nếu để buôn bán tràn lan, có thể dẫn đến tai nạn giao thông. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng nhiều người dân phụ thuộc vào việc buôn bán trên vỉa hè để nuôi sống gia đình.
Ông Quang cho biết: "Xử lý lấn chiếm vỉa hè hoàn toàn có thể làm được, nhưng anh em tôi nhiều khi đi làm không nỡ. Có khi gánh hàng trên vỉa hè nuôi sống cả gia đình chục người, nên chúng tôi không cam tâm làm." Ông kêu gọi các địa phương tính toán để làm hài hòa giữa kỷ cương, trật tự đô thị và sinh kế của người dân, đồng thời lấy ví dụ từ thành phố Đà Nẵng như một mô hình thành công trong việc quản lý vỉa hè.
Bên cạnh đó, ông Trần Lưu Quang cũng thông tin rằng TP.HCM đang lập quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội và xây dựng, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Quy hoạch này sẽ là công cụ hữu hiệu để quản lý và phát triển thành phố, giải quyết các vấn đề tồn đọng như kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm và ma túy.
Bài viết tổng hợp từ các nguồn tin địa phương và ý kiến chuyên gia, phản ánh thực trạng và giải pháp cho vấn đề quản lý vỉa hè tại TP.HCM.
