Trong khi nhiều người trẻ lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ lấy mất việc làm, các chuyên gia lại chỉ ra một yếu tố khác đang âm thầm bào mòn lợi thế nghề nghiệp của lao động trẻ: làm việc từ xa (remote work). Mô hình tưởng chừng mang lại sự linh hoạt lại tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sự phát triển dài hạn của gen Z.
Làm việc từ xa và nguy cơ chững lại sự nghiệp
Nhiều năm qua, làm việc từ xa được ca ngợi như một cuộc cách mạng về sự linh hoạt, giúp tiết kiệm thời gian di chuyển và tăng tính tự chủ. Tuy nhiên, theo một báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, mô hình này đang khiến nguy cơ chững lại trong sự nghiệp và tỷ lệ đào thải ở người trẻ, đặc biệt là sinh viên mới tốt nghiệp, tăng mạnh.
Các chuyên gia nhận định rằng việc rời xa môi trường văn phòng truyền thống khiến gen Z mất đi sợi dây kết nối quan trọng với tổ chức. Khi không có sự hiện diện trực tiếp, những nhân viên mới thường rơi vào tình trạng "xa mặt cách lòng", dẫn đến việc bị bỏ qua trong các quyết định quan trọng hoặc cơ hội thăng tiến.
Tỷ lệ thất nghiệp trong những năm gần đây tăng mạnh nhất ở nhóm lao động trẻ làm việc trong các ngành nghề có thể dễ dàng thực hiện từ xa, chẳng hạn như kỹ sư phần mềm.
Giáo sư Joseph Fuller tại Trường Kinh doanh Harvard nhận định rằng những lợi ích của làm việc từ xa thường rất dễ thấy như tiết kiệm chi phí xăng xe hay được ngủ thêm một chút. Thế nhưng những rủi ro của nó lại cực kỳ tinh vi và có tác động cộng dồn theo thời gian. Ông cho rằng sự thiếu hụt tương tác trực tiếp đang tạo ra một khoảng trống kỹ năng mà không một ứng dụng họp trực tuyến nào có thể bù đắp được.
Mất đi đặc quyền "học lỏm" tại văn phòng
Một trong những tổn thất lớn nhất của gen Z khi làm việc tại nhà chính là khả năng quan sát và thẩm thấu môi trường xung quanh. Trong văn hóa công sở, phần lớn kiến thức quan trọng không nằm trong sách hướng dẫn mà đến từ việc theo dõi cách đồng nghiệp xử lý xung đột, cách sếp điều hành cuộc họp hay cách các tiền bối xây dựng mối quan hệ với đối tác.
Bà Megan Hellerer, chuyên gia huấn luyện điều hành, chia sẻ trên CNBC rằng những trải nghiệm thực tế này rất khó tái tạo thông qua các nền tảng như Slack hay Zoom. Việc quan sát thầm lặng giúp người trẻ hiểu được các chuẩn mực ngầm, giờ giấc làm việc thực tế và cách vận hành của bộ máy kinh doanh. Khi chỉ tương tác qua màn hình, gen Z đang tự tước đi cơ hội được "cầm tay chỉ việc" một cách tự nhiên nhất.
Nghiên cứu từ Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) đã minh chứng điều này bằng con số cụ thể. Các kỹ sư phần mềm khi ngồi gần đồng nghiệp nhận được nhiều phản hồi hơn tới 18% so với khi làm việc từ xa. Đáng chú ý là chất lượng mã nguồn của nhóm làm việc trực tiếp cũng cải thiện rõ rệt. Lợi ích này tập trung chủ yếu ở những nhân viên trẻ hoặc người ít kinh nghiệm, những đối tượng đang rất cần sự dẫn dắt để bứt phá.
Bài toán kinh tế: Lương cao hay cơ hội thăng tiến?
Đứng dưới góc độ tài chính cá nhân, nhiều người trẻ thường ưu tiên các công việc remote để tiết kiệm chi phí sinh hoạt hoặc chọn nơi có mức lương khởi điểm cao hơn một chút. Tuy nhiên, ông Douglas Boneparth, Chủ tịch công ty quản lý tài sản Bone Fide Wealth, đưa ra một góc nhìn khác biệt về giá trị dài hạn.
Ông Boneparth cho rằng lao động trẻ nên cân nhắc chấp nhận một công việc hybrid (kết hợp trực tiếp và từ xa) dù mức lương có thể thấp hơn một chút so với một vị trí làm việc hoàn toàn từ xa. Theo ông, nếu được làm việc cạnh những người giỏi, tốc độ tiến bộ của bạn sẽ nhanh hơn gấp nhiều lần. Chỉ sau vài năm, các khoản tăng lương và cơ hội thăng chức tại đây thường sẽ vượt xa phần chênh lệch thu nhập ban đầu của công việc remote.
"Việc được tiếp cận với những người quản lý xuất sắc và môi trường làm việc chuyên nghiệp là khoản đầu tư có lãi nhất cho sự nghiệp", vị chuyên gia này nhấn mạnh. Một văn phòng tầm thường có thể không đáng để bạn mất công đi lại, nhưng một môi trường có những người giỏi nhất sẽ là bệ phóng tài chính vững chắc cho tương lai.
Công thức "3 ngày mỗi tuần" để không bị bỏ lại
Để cân bằng giữa sự linh hoạt và phát triển sự nghiệp, Giáo sư Nicholas Bloom từ Đại học Stanford đưa ra một lời khuyên cụ thể cho gen Z. Trong ít nhất 5 năm đầu tiên đi làm, các bạn trẻ nên có mặt tại văn phòng tối thiểu 3 ngày mỗi tuần. Đây là khoảng thời gian vàng để xây dựng mạng lưới quan hệ bền chặt và khẳng định năng lực cá nhân với cấp trên.
Các kỹ năng mềm như thuyết trình, đàm phán và giải quyết xung đột - những yếu tố then chốt để được đề bạt lên vị trí quản lý - rất khó phát triển nếu chỉ tương tác qua màn hình máy tính. Người quản lý thường đánh giá kỹ năng xã hội của nhân viên thông qua quan sát trực tiếp trong các tình huống thực tế chứ không phải qua những dòng tin nhắn vô hồn.
Đối với những người buộc phải làm việc từ xa do điều kiện gia đình hoặc sức khỏe, chuyên gia Megan Hellerer gợi ý chiến lược “chủ động làm nổi bật”. Thay vì chờ đợi được chú ý, nhân viên cần chủ động gửi báo cáo tóm tắt thành quả hàng tuần cho quản lý. Đồng thời, việc chủ động đề xuất các buổi "cà phê ảo" để kết nối với đồng nghiệp cũng là cách để duy trì sự hiện diện trong tổ chức.
Mô hình làm việc từ xa không hẳn là xấu, nhưng nó là một con dao hai lưỡi với những người mới bắt đầu sự nghiệp. Trong bối cảnh thị trường việc làm ngày càng cạnh tranh, việc hiểu rõ những rủi ro tinh vi này sẽ giúp gen Z có những lựa chọn khôn ngoan hơn. Mục tiêu cuối cùng không phải là chọn giữa sự linh hoạt hay thăng tiến, mà là tìm cách để có được cả hai trong lộ trình phát triển dài hạn.
