Hơn 54km đê sông tại Nghệ An vẫn chưa được đầu tư nâng cấp, trong bối cảnh nhiều đoạn đê xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cao trong mùa mưa lũ năm 2026. Theo thống kê của Chi cục Thủy lợi Nghệ An, toàn tỉnh hiện có khoảng 129km đê sông làm nhiệm vụ chống lũ cho vùng hạ lưu các sông Mơ, Hoàng Mai, Thái và Bùng. Đến nay, mới có 75km được gia cố, trong khi 54km còn lại vẫn là đê đất, nền yếu, thường xuyên xảy ra sạt trượt khi mưa lớn hoặc nước lũ dâng cao.
Đê Thanh Lĩnh xuống cấp, người dân sống trong lo lắng
Tại xã Đại Đồng, huyện Thanh Chương, tuyến đê sông Lam đoạn qua các xóm Thanh Lĩnh 1, 2, 3 đang trong tình trạng báo động. Chị Nguyễn Thị Quyên, người dân xóm Thanh Lĩnh 3, chia sẻ: "Thân đê vốn đã thấp, nay lại bị mối xâm hại. Mỗi lần có mưa lớn hay nước sông lên là cả nhà không ai dám ngủ. Đợt bão tháng 10 năm 2025 nước tràn qua mặt đê, chảy thẳng vào làng, cả xóm phải di tản trong đêm".
Ông Tưởng Đăng Hào, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Đồng, cho biết tuyến đê Thanh Lĩnh dài khoảng 7,5km, đóng vai trò bảo vệ hơn 2.000 hộ dân và khoảng 3.000ha đất sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, hiện có hơn 3km thân đê đã xuống cấp; phần lớn được đắp bằng đất, mặt đê nhỏ hẹp, nhiều vị trí bị mối xâm hại tạo thành các khoang rỗng bên trong. Tuyến đê Đồng Văn dài khoảng 7km cũng xuất hiện nhiều vết nứt dọc thân đê, một số vị trí bị mối phá hoại, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi mưa lũ xảy ra.
Giải pháp tình thế và kiến nghị đầu tư dài hạn
Trước mắt, địa phương chỉ có thể xử lý tạm thời bằng cách đào phá tổ mối, khoan phụt vữa và chủ động xây dựng phương án sơ tán người dân ở khu vực nguy hiểm. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế. Về lâu dài, các tuyến đê cần được đầu tư nâng cấp đồng bộ, bởi chỉ cần một điểm xảy ra sự cố sẽ ảnh hưởng đến cả vùng hạ lưu.
Không chỉ riêng tuyến đê ở xã Đại Đồng, tuyến đê dọc sông Mơ tại xã Quỳnh Anh cũng trong tình trạng tương tự. Ông Bùi Xuân Trúc, Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Quỳnh Anh, cho biết tuyến đê sông Mơ đi qua địa bàn dài khoảng 12km, hiện mới có khoảng 5km phía bờ đông được đầu tư kiên cố, trong khi khoảng 5km bờ tây vẫn là đê đất đã xuống cấp, nhiều vị trí sạt lở. Hằng năm, địa phương đều bố trí kinh phí sửa chữa tạm thời, nhưng sau mỗi mùa mưa bão, nhiều đoạn tiếp tục hư hỏng.
Hậu quả của trận lũ năm 2025 vẫn còn hiện hữu
Tại đoạn đê sông Lam qua xóm Thạch Sơn 3 (xã Anh Sơn), dấu tích của trận lũ năm 2025 vẫn còn hiện hữu. Tuyến đê kết hợp đường bê-tông dọc bờ sông - trục giao thông quan trọng kết nối xóm Thạch Sơn 3 với trung tâm xã và các khu vực lân cận - đã bị dòng nước khoét sâu, cuốn trôi nhiều đoạn. Theo UBND xã Anh Sơn, trận lũ năm 2025 đã khiến hơn 1km bờ sông Lam bị sạt lở nghiêm trọng. Không chỉ hạ tầng giao thông bị hư hỏng, nhiều ngôi nhà ven sông cũng xuất hiện các vết nứt do hàm ếch sạt lở ăn sâu vào khu dân cư.
Địa phương xác định xây dựng tuyến kè kiên cố là giải pháp lâu dài nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và hạ tầng thiết yếu. Tuy nhiên, do tổng mức đầu tư quá lớn, dự án rất cần được cấp trên quan tâm hỗ trợ để sớm triển khai.
Ưu tiên nguồn lực cho các đoạn đê xung yếu
Trong điều kiện ngân sách khó khăn, tỉnh Nghệ An ưu tiên tập trung nguồn lực đầu tư các tuyến bờ kè và những đoạn đê xung yếu trên sông Lam nhằm bảo đảm an toàn phòng, chống thiên tai. Đối với các tuyến đê còn lại trên các sông Mơ, Hoàng Mai, Thái và Bùng, tỉnh sẽ xây dựng lộ trình, bố trí nguồn lực để từng bước đầu tư nâng cấp theo thứ tự ưu tiên trong thời gian tới.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ đã kiểm tra, chỉ đạo công tác chuẩn bị ứng phó mưa, bão năm 2026 trên địa bàn tỉnh vào ngày 3/8, nhấn mạnh yêu cầu đảm bảo an toàn cho người dân trước mùa mưa lũ.
