Thảm kịch cháy nhà phố tại TP.HCM: 4 người tử vong, bài học đắt giá về an toàn
Một vụ cháy nhà phố nghiêm trọng xảy ra vào ngày 5-12-2025 tại đường Trần Hưng Đạo, phường Cầu Ông Lãnh, TP.HCM, đã cướp đi sinh mạng của 4 người và làm bị thương 2 người khác. Sự việc này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng phòng cháy chữa cháy tại các khu dân cư hiện hữu, nơi có nhiều nhà phố nằm sát nhau trong những con hẻm sâu, hẹp.
Ba yếu tố nguy hiểm khiến đám cháy trở nên khó kiểm soát
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, công tác phòng cháy chữa cháy và cứu hộ cứu nạn không chỉ là vấn đề nghiệp vụ, mà còn phản ánh cấu trúc đô thị tích tụ lâu dài. Thứ nhất, hạ tầng giao thông hạn chế: phần lớn khu dân cư phát triển tự phát hoặc cải tạo từng bước, tạo nên hệ thống hẻm nhỏ, ngoằn ngoèo, nhiều đoạn chỉ vừa cho xe hai bánh. Điều này khiến xe cứu hỏa rất khó tiếp cận, làm chậm trễ việc triển khai phương tiện chữa cháy và cấp cứu nạn nhân.
Thứ hai, cấu trúc xây dựng phức tạp: nhiều nhà phố đã được cơi nới qua nhiều giai đoạn, sử dụng vật liệu và kỹ thuật không đồng nhất, chắp vá, với nhiều công năng đan xen trong cùng một khối nhà. Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ cháy lan trong nhà và sang các công trình lân cận, đồng thời khiến việc thoát nạn trở nên khó khăn hơn.
Thứ ba, khoảng cách giữa năng lực hệ thống và hành vi cộng đồng: hiệu quả phòng cháy chữa cháy không chỉ phụ thuộc vào thiết bị và lực lượng chuyên trách, mà còn vào mức độ sẵn sàng của người dân. Tại nhiều khu dân cư cũ, lối đi thường bị chiếm dụng, thiết bị an toàn ít được duy trì. Trong những căn nhà liên kế chỉ có một lối thoát, ban công bịt kín để chống trộm, hàng hóa chất đầy lối đi, trong khi thiết bị chữa cháy tại chỗ hết hạn hoặc không có người rành sử dụng. Khi sự cố xảy ra, sự lúng túng ban đầu có thể làm mất đi thời gian quý giá để ứng phó.
Phòng trú ẩn tạm thời: Giải pháp thực dụng cho khu dân cư cũ
Từ ba điểm nghẽn trên, có thể thấy rằng các hạn chế về tiếp cận hạ tầng, cấu trúc xây dựng và hành vi xã hội đều khó giải quyết nhanh chóng ở các khu đô thị hiện hữu. Việc mở rộng hẻm, cải tạo hạ tầng đô thị hay quy định bắt buộc những nhà phố phải có lối thoát hiểm... xem ra khó khả thi trong ngắn hạn. Do đó, phòng trú ẩn tạm thời trong từng căn nhà được đề xuất như một giải pháp thực dụng, tương thích với điều kiện thực tế.
Trong nhà phố hiện hữu, phòng trú ẩn nên được tích hợp vào các không gian sẵn có thay vì xây mới, chẳng hạn như nhà vệ sinh hoặc kho nhỏ ở tầng thấp, khu vực gần lõi cầu thang hoặc sát tường chịu lực. Những vị trí này có diện tích nhỏ, dễ gia cố và có thể tiếp cận nhanh từ khu sinh hoạt chính, giúp giảm chi phí và không làm xáo trộn tổ chức không gian chung của ngôi nhà.
Để không gian này có ý nghĩa thực chất, một số yêu cầu kỹ thuật tối thiểu cần được bảo đảm: các khe kỹ thuật phải được xử lý kín; cửa vận hành ổn định ngay cả khi mất điện; thông khí có thể kiểm soát, có ánh sáng dự phòng, nước uống và phương tiện liên lạc; lối tiếp cận rõ ràng, không bị cản trở. Không gian bao che phải tương đối kín để hạn chế khói và nhiệt xâm nhập, với cửa đóng mở đơn giản nhưng đủ khả năng cách ly.
Ý nghĩa rộng lớn của phòng trú ẩn trong đời sống đô thị
Phòng trú ẩn tạm thời không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà còn mang giá trị xã hội sâu sắc. Nó cụ thể hóa khái niệm an toàn thành một không gian hữu hình trong đời sống hằng ngày, giúp hình thành thói quen chuẩn bị và nâng dần năng lực ứng xử của cộng đồng. Mỗi nhà dân, đặc biệt là những nhà liên kế chỉ có một lối thoát duy nhất, nên cân nhắc xây dựng một phòng trú ẩn như vậy, bên cạnh các biện pháp phòng cháy khác.
Ở góc nhìn rộng hơn, cách tiếp cận này phản ánh một tư duy quy hoạch hướng đến con người: khi chưa thể tái cấu trúc không gian đô thị ngay lập tức, việc điều chỉnh cách cư trú và tổ chức không gian sống trở thành phương thức tăng cường sức chống chịu từ cấp vi mô. Đây là bước chuyển từ phòng ngừa ở cấp hệ thống sang năng lực tự bảo vệ ở cấp hộ gia đình, góp phần giảm thiểu thương vong trong các tình huống khẩn cấp.
Thảm kịch cháy nhà tại TP.HCM và một vụ việc tương tự ở Đồng Tháp, nơi hai chị em 8 và 9 tuổi tử vong khi cha mẹ đi vắng, đã nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp phòng ngừa chủ động. Phòng trú ẩn tạm thời có thể trở thành phương thức kéo dài thời gian an toàn, chờ các phương tiện cứu hộ tiếp cận, và là bài học đắt giá cho cộng đồng trong việc bảo vệ tính mạng và tài sản.
