Theo Bộ Y tế, dựa trên điều kiện và yêu cầu thực tiễn, Hà Nội có thể xem xét, quyết định việc tổ chức Sở An toàn thực phẩm theo quy định của Luật Thủ đô, tương tự mô hình thành công tại TPHCM.
Hoàn thiện bộ máy quản lý an toàn thực phẩm
Việc hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương là một chính sách lớn được nêu tại dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vừa được Bộ Y tế gửi tới Bộ Tư pháp thẩm định. Dự luật quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về thực phẩm cho đầu mối duy nhất là Bộ Y tế.
Có thể lập Sở An toàn thực phẩm Hà Nội?
Bộ Y tế đề xuất kiện toàn hoạt động của 10 Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, 15 Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm trực thuộc Sở Y tế và 8 Phòng An toàn thực phẩm thuộc Sở Y tế. Tổ chức thống nhất 30 Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế và tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất (nếu có) liên quan đến lĩnh vực này tại Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường.
Sở An toàn thực phẩm TPHCM tiếp tục hoạt động theo Nghị quyết số 98/2023 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM. Đối với Hà Nội, Bộ Y tế cho rằng căn cứ điều kiện, yêu cầu thực tiễn để xem xét, quyết định việc tổ chức Sở An toàn thực phẩm theo quy định của Luật Thủ đô.
Sở An toàn thực phẩm Hà Nội sẽ giải quyết thủ tục hành chính theo sự phân công của Chính phủ; kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm xuất nhập khẩu; tổ chức, quản lý, kiểm tra hệ thống kiểm nghiệm thực phẩm; tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn sự cố và xử lý sự cố về an toàn thực phẩm; quản lý, giám sát, xử lý vi phạm về sản phẩm thực phẩm lưu thông trên địa bàn…
Cũng tại dự án luật, Bộ Y tế đề nghị hợp nhất chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực phân công của ngành Nông nghiệp và Môi trường, ngành Công Thương tại cấp xã, từ Phòng Kinh tế về Phòng Văn hóa - Xã hội trực thuộc UBND cấp xã. Trong đó bố trí 2 biên chế công chức chuyên trách về an toàn thực phẩm trong tổng số biên chế được giao của địa phương tại Phòng Văn hóa - Xã hội hoặc Phòng Kinh tế - Xã hội (trường hợp địa phương không có Phòng Văn hóa - Xã hội).
Căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội (diện tích, dân số, mức độ đô thị hóa, biến động dân cư), mạng lưới cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ (làng nghề, chợ dân sinh), mạng lưới cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống không đăng ký kinh doanh (bếp ăn tập thể trong trường học, nhà máy, xí nghiệp; cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố), mức độ vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, chính quyền địa phương quyết định việc thành lập Phòng An toàn thực phẩm trực thuộc UBND cấp xã.
UBND cấp xã thành lập tổ chức liên ngành do lãnh đạo xã là người đứng đầu, thành viên gồm đại diện phòng chuyên môn, công an, y tế… theo cơ chế kiêm nhiệm để phối hợp thực hiện nhiệm vụ kiểm tra an toàn thực phẩm trên địa bàn. Dựa vào điều kiện đặc thù tại từng địa phương, UBND cấp tỉnh có thể tiếp tục phân cấp, phân quyền cho UBND cấp xã thực hiện công tác quản lý nhà nước trên địa bàn.
Một đầu mối và giúp giảm chồng chéo giữa 3 Bộ
Bộ Y tế cho rằng những giải pháp nêu trên tối ưu trong giai đoạn hiện nay do bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu cải cách và tính khả thi trong tổ chức thực hiện. Đồng thời chuyển từ “kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “một đầu mối”, giúp giảm chồng chéo giữa 3 Bộ (Y tế, Nông nghiệp, Công Thương). Phương án này vừa khắc phục được bất cập của mô hình quản lý phân tán, vừa hạn chế rủi ro xáo trộn hệ thống trong bối cảnh sắp xếp chính quyền địa phương.
Mô hình “một đầu mối - đa cấp thực thi” bảo đảm thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm gắn với phân cấp, phân quyền rõ ràng, phù hợp định hướng của Đảng và Chính phủ. “Thực tiễn từ mô hình Sở An toàn thực phẩm TPHCM cho thấy hiệu quả rõ rệt của cách tiếp cận này”, Bộ Y tế phân tích. Hà Nội là đô thị đặc biệt tương tự TPHCM nên việc thành lập Sở An toàn thực phẩm rất cần thiết, mang tính khả thi cao.
Các tỉnh, thành phố còn lại sẽ thành lập Chi cục An toàn thực phẩm nhằm thực hiện đồng nhất theo chiến lược chung của cấp Trung ương (Cục An toàn thực phẩm Việt Nam). Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội Khóa XVI vào cuối năm nay.
Vì sao chưa thể thành lập ở tất cả các tỉnh, thành phố?
Sở An toàn thực phẩm là đơn vị trực thuộc UBND cấp tỉnh, nên việc thành lập đòi hỏi rất nhiều nguồn lực bảo đảm. Ngoài ra, theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các nghị định kèm theo, mỗi tỉnh, thành phố (ngoại trừ Hà Nội và TPHCM) chỉ được tổ chức tối đa 14 Sở.
Bộ Y tế phân tích, việc thành lập thêm Sở An toàn thực phẩm yêu cầu rà soát kỹ lưỡng văn bản pháp luật và đánh giá tác động. Nếu thêm Sở thì tác động lớn đến bộ máy quản lý nhà nước. Ngoài ra, việc tất cả các tỉnh, thành phố thành lập Sở An toàn thực phẩm và tất cả các xã thành lập Đội An toàn thực phẩm sẽ làm tăng đầu mối hành chính trong bối cảnh cả hệ thống đang yêu cầu tinh gọn, đặc biệt sẽ làm tăng nguồn nhân lực tại cấp xã do số lượng đơn vị xã hiện nay vẫn còn rất nhiều (3.321 đơn vị). “Với các tỉnh, thành phố còn lại, việc thành lập Chi cục An toàn thực phẩm có thể thực hiện ngay và thực hiện đồng nhất theo chiến lược chung của cấp Trung ương”, Bộ Y tế phân tích.
