TS. Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, khẳng định Việt Nam là quốc gia tiên phong trên thế giới trong việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều. Tại Toạ đàm “Kinh tế-xã hội Việt Nam 2021-2025: Chống chịu và bứt phá” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức ngày 12/11/2025, ông cho rằng phát triển an sinh xã hội là điểm sáng trong phát triển con người tại Việt Nam.
Nghị quyết Trung ương 42 của Đảng đã tạo bước ngoặt khi chuyển từ nhận thức Nhà nước phải chăm lo sang toàn xã hội cùng chung tay, hướng tới mục tiêu phát triển vì con người. Ông Lợi nhấn mạnh đây là ý nghĩa quan trọng của chính sách xã hội gắn với kinh tế.
Ba chỉ tiêu nổi bật và năm điểm nhấn
TS. Bùi Sỹ Lợi nêu ba chỉ tiêu nổi bật và năm điểm nhấn trong bài học phát triển kinh tế - xã hội gắn với tiến bộ xã hội. Thứ nhất, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 4,4% năm 2021 xuống 1,9% năm 2024, dự kiến đạt gần 1% vào năm 2025. Đây là chỉ tiêu mà Đảng và Nhà nước luôn đi trước.
So với khu vực và thế giới, Việt Nam là quốc gia đầu tiên thực hiện chính sách chuẩn nghèo đa chiều và là một trong những nước tiên phong tại châu Á. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2022, Việt Nam chính thức áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021-2025. Hộ nghèo được xác định dựa trên hai tiêu chí: thu nhập dưới 1,5 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn hoặc dưới 2 triệu đồng/người/tháng ở thành thị; hoặc thiếu hụt từ 3/5 dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin.
Điều này đồng nghĩa nghèo không chỉ là “thiếu tiền”, mà còn là “thiếu cơ hội phát triển”. Chuẩn nghèo đa chiều giúp Nhà nước có bức tranh toàn diện về nghèo đói, tiệm cận chuẩn mực quốc tế của Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP).
Kết quả nổi bật
Nhờ áp dụng chuẩn nghèo đa chiều cùng hàng loạt chính sách đồng bộ, Việt Nam đạt nhiều kết quả ấn tượng. Tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm từ 5,2% năm 2021 xuống 1,93% năm 2024, vượt mục tiêu Quốc hội đề ra (≤2,5%). Tỷ lệ hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số giảm nhanh, bình quân 4,45%/năm - mức giảm mạnh so với giai đoạn trước.
Hơn 1,3 triệu lượt hộ nghèo, cận nghèo được vay vốn tín dụng chính sách phát triển sản xuất, kinh doanh. Gần 90.000 hộ nghèo tại các huyện nghèo và 264.522 căn nhà trên toàn quốc được hỗ trợ xây dựng hoặc sửa chữa. Hơn 2.500 công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh được đầu tư mới, cải thiện đáng kể điều kiện sống của người nghèo.
Việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều là bước ngoặt lịch sử trong công tác giảm nghèo. Lấy con người làm trung tâm và giảm nghèo bao trùm không chỉ có ý nghĩa quốc gia, mà còn nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, khẳng định cam kết với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).
Hướng tới giai đoạn 2026-2030
Bước sang giai đoạn 2026-2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ ngành liên quan đang xây dựng chuẩn nghèo đa chiều mới với các điểm nhấn: Chuẩn thu nhập dự kiến nâng lên 1,8–2,0 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn (so với mức 1,5 triệu hiện tại). Ngoài 5 dịch vụ cơ bản, bổ sung thêm các chỉ số về việc làm bền vững, môi trường sống và khả năng tiếp cận chuyển đổi số. Chú trọng hơn đến nhóm yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ đơn thân, người cao tuổi và lao động phi chính thức.
Tính đến 2025, cả nước còn hơn 1.700 xã chưa đạt chuẩn Nông thôn mới (NTM), phần lớn là vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm tới 55% tổng số hộ nghèo, dù chỉ chiếm khoảng 15% dân số. Các nhóm yếu thế dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, dịch bệnh, đô thị hóa. Do vậy, chuẩn nghèo và tiêu chí NTM giai đoạn 2026–2030 sẽ đặc biệt chú trọng đến các nhóm này, bảo đảm chính sách có trọng tâm, trọng điểm.
Ở nhiều quốc gia, nông thôn đã trở thành “không gian sống mới” với chuẩn mực tiệm cận đô thị. Hàn Quốc có phong trào Saemaul Undong từ thập niên 1970, giúp đưa hàng triệu hộ thoát nghèo. Trung Quốc giai đoạn 2010-2020 thực hiện chương trình “Nông thôn thịnh vượng”, xóa nghèo tuyệt đối. Việt Nam, với bước ngoặt 2026-2030, đang lựa chọn con đường riêng: giảm nghèo đa chiều gắn với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, hướng tới “chuẩn sống mới” chứ không chỉ “chuẩn nghèo”.
Đây là cách tiếp cận vừa tiệm cận chuẩn quốc tế, vừa gắn với thực tiễn Việt Nam - một quốc gia đa dạng vùng miền, văn hóa, và đang chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu. Việc ban hành chuẩn mới cũng góp phần nâng cao chất lượng thống kê, đánh giá, giúp Việt Nam minh bạch hơn trong báo cáo quốc tế, từ đó thuận lợi hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn ODA, các quỹ khí hậu và phát triển bền vững toàn cầu.
