Mới đây, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã công bố báo cáo mang tên “Ai phải trả giá? Bất bình đẳng giới và nợ công”, nhấn mạnh rằng gánh nặng nợ công tại nhiều quốc gia đang tác động tiêu cực đến phụ nữ, làm đảo ngược những tiến bộ về bình đẳng giới đã đạt được trong nhiều thập kỷ qua.
Tác động nghiêm trọng đến việc làm và thu nhập của phụ nữ
Theo phân tích của UNDP dựa trên dữ liệu từ 85 quốc gia đang phát triển, việc gia tăng chi phí trả nợ công ước tính gây ra tình trạng mất 55 triệu việc làm cho phụ nữ, đồng thời làm giảm 17% thu nhập bình quân đầu người của họ. Trong khi đó, thu nhập của nam giới hầu như không thay đổi, khiến khoảng cách thu nhập giới ngày càng gia tăng. Phụ nữ chịu thiệt hại nặng nề hơn thông qua mất việc làm, giảm thu nhập và gánh thêm trách nhiệm chăm sóc không được trả lương.
Khi các chính phủ buộc phải dành nhiều nguồn lực hơn cho việc trả nợ, chi tiêu công cho y tế, phúc lợi và hệ thống chăm sóc thường bị cắt giảm. Điều này hạn chế khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và cơ hội việc làm chính thức, đặc biệt ảnh hưởng rõ rệt đến bất bình đẳng giới.
Ông Alexander De Croo, Giám đốc UNDP, nhận định: “Nợ công không phải là vấn đề toán học. Đó là vấn đề an sinh. Các khoản thanh toán nợ khổng lồ khiến nhiều chính phủ bị hạn chế nguồn lực tài chính, dẫn đến cắt giảm các dịch vụ xã hội thiết yếu – và phụ nữ là người chịu thiệt hại nặng nề nhất. Khi dịch vụ chăm sóc bị cắt giảm, trách nhiệm lại chuyển sang hộ gia đình, với phụ nữ gánh vác phần lớn, hạn chế cơ hội kinh tế của họ.” Ông nhấn mạnh: “Các chiến lược quản lý nợ phải bảo đảm nguồn lực cho đầu tư xã hội và chăm sóc, vốn là nền tảng của nền kinh tế bền vững, thúc đẩy phát triển con người.”
Dự báo dài hạn và tác động đến sức khỏe
Báo cáo ước tính khoảng 55 triệu việc làm của phụ nữ sẽ bị đe dọa trong ngắn hạn và con số này có thể lên tới 92,5 triệu trong dài hạn khi các quốc gia chuyển từ gánh nặng nợ vừa phải sang cao. Thu nhập bình quân đầu người của phụ nữ giảm 17%, trong khi nam giới gần như không thay đổi. Tỷ lệ tử vong mẹ tăng 32,5%, tương đương 67 ca tử vong bổ sung trên 100.000 ca sinh. Tuổi thọ của cả nam và nữ cũng giảm, phản ánh áp lực lên hệ thống y tế công cộng.
Những tác động này dẫn đến sự thụt lùi các thành tựu phát triển, xu hướng có thể gia tăng trong bối cảnh xung đột vũ trang leo thang. Khi chính phủ phải đối phó với bất ổn, biến động năng lượng và lạm phát, dư địa tài chính cho đầu tư xã hội càng bị thu hẹp.
Kêu gọi tích hợp phân tích giới vào quản lý nợ
Báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp phân tích giới vào mọi quyết định. Bà Raquel Lagunas, Giám đốc Toàn cầu về Bình đẳng giới của UNDP, cho biết: “Các chiến lược quản lý nợ rất quan trọng, nhưng khi chi tiêu công bị thu hẹp do trả nợ, phụ nữ là người chịu thiệt thòi đầu tiên – mất việc làm, mất dịch vụ công, mất an ninh kinh tế. Chúng ta phải tích hợp đánh giá tác động giới vào quá trình ra quyết định, bảo vệ đầu tư vào cơ sở hạ tầng xã hội, chăm sóc và sử dụng ngân sách đáp ứng giới để theo dõi ảnh hưởng của trả nợ đến các kết quả kinh tế khác nhau.”
Báo cáo kêu gọi các chính phủ và tổ chức tài chính toàn cầu ưu tiên việc làm, phát triển con người và bình đẳng giới trong chiến lược bền vững nợ, đồng thời từ bỏ các biện pháp thắt lưng buộc bụng làm trầm trọng thêm bất bình đẳng. Ở nhiều nơi, ngay cả nước sạch cũng là xa xỉ.
Việt Nam và bài học từ báo cáo
Là một quốc gia đã đạt nhiều tiến bộ về bình đẳng giới trong ba thập niên qua, Việt Nam cần quan tâm đến các vấn đề và giải pháp mà UNDP đề cập. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế-xã hội toàn cầu phụ thuộc vào địa chính trị, giải pháp bền vững nhất để bảo đảm phụ nữ không bị đối xử bất bình đẳng là cả thế giới chung tay dập tắt chiến tranh.
Báo cáo “Ai là người phải trả giá? Bất bình đẳng giới và nợ công” do chương trình EQUANOMICS của UNDP thực hiện, nhằm hỗ trợ các quốc gia thúc đẩy nền kinh tế hướng tới bình đẳng giới qua cải cách tài chính, thuế, tăng cường hệ thống chăm sóc và các biện pháp thể chế - chính sách dựa trên dữ liệu.
