Tại buổi tiếp xúc cử tri sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra nhiều gợi mở về việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn Thủ đô. TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Chủ nghĩa Xã hội khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng những gợi mở này có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Ý nghĩa của việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa
TS Nguyễn Anh Tuấn cho biết, với tư cách là người nghiên cứu và giảng dạy về chủ nghĩa xã hội, ông rất quan tâm đến nội dung này. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần chỉ đạo, gợi mở cho Hà Nội, cũng như trước đó đã từng gợi mở cho một số địa phương khác như Hải Phòng, Đà Nẵng, Lào Cai. Điều này thể hiện sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng và Nhà nước đối với vị trí, vai trò của Thủ đô trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Theo TS Nguyễn Anh Tuấn, gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có cơ sở lý luận và thực tiễn sâu sắc. Về mặt lý luận, đây là sự tiếp tục vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Lênin từng nói: “Phải đưa chủ nghĩa xã hội vào đời sống hằng ngày”, mang lại những thụ hưởng thiết thực cho người dân. Đồng thời, đây cũng là sự thể hiện sinh động việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội là một xã hội tốt đẹp, ưu việt, nơi đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, ai cũng có công ăn việc làm và cuộc sống hạnh phúc.
Về thực tiễn, trong 40 năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng lên. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong khâu tổ chức thực hiện. Gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ dành cho Hà Nội mà còn là thông điệp chung cho cả nước, yêu cầu các ngành, các cấp suy ngẫm và hành động.
Đặc điểm của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa
TS Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, hiệu quả của mô hình phải đi vào chiều sâu và có thể đo lường, đánh giá cụ thể. Theo dự thảo của Hà Nội, có 8 nhóm nội dung cốt lõi với 54 tiêu chí định lượng, bao quát các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, an ninh, quốc phòng, y tế, giáo dục. Quan trọng nhất là khẳng định người dân là chủ thể, là trung tâm, là động lực và là đích đến. Sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân chính là thước đo.
TS Nguyễn Anh Tuấn lưu ý: “Thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa không có nghĩa là Nhà nước sẽ bao cấp hết, mà là Nhà nước sẽ đầu tư, hỗ trợ trên tinh thần Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Mô hình này không áp dụng một cách đơn điệu, đồng phục mà phải đảm bảo tính phong phú, đa dạng, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Chỉ khi đó mô hình mới sống động, hấp dẫn và hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu của người dân.
Thuận lợi và khó khăn khi triển khai
TS Nguyễn Anh Tuấn cho rằng Hà Nội có đầy đủ điều kiện để triển khai thí điểm. Sau 40 năm đổi mới, Thủ đô đã có tiềm lực và được lãnh đạo Đảng, Nhà nước quan tâm tháo gỡ về thể chế, chính sách. Tuy nhiên, cũng có không ít khó khăn. Hà Nội là thành phố đông dân, hạ tầng và giao thông còn nhiều bất cập tồn đọng qua nhiều nhiệm kỳ. Bên cạnh đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp đang tạo áp lực lớn cho cán bộ. Thí điểm này đòi hỏi nguồn đầu tư lớn, tiềm ẩn nguy cơ hình thức và lãng phí. Ngoài ra, vẫn còn những lo lắng, hoài nghi trong nhận thức của một số người về việc tái lập mô hình bao cấp. Các thế lực thù địch cũng có thể xuyên tạc, chống phá, đòi hỏi sự kiên quyết đấu tranh.
TS Nguyễn Anh Tuấn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cấp xã, phường. Họ cần dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Kinh nghiệm từ các địa phương khác
Theo TS Nguyễn Anh Tuấn, các địa phương như Lào Cai, Hải Phòng và Đà Nẵng đã triển khai chủ trương này từ năm 2025, gắn với xây dựng con người xã hội chủ nghĩa và thực hiện rất quyết liệt. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đang triển khai các đề tài nghiên cứu liên quan, trong đó có đề tài tổng kết về xây dựng con người xã hội chủ nghĩa ở Hải Phòng và Đà Nẵng, nhằm đưa ra những đề xuất và gợi ý cho các địa phương khác.
Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là một bước đi quan trọng, hướng tới mục tiêu hiện thực hóa những giá trị tốt đẹp của chế độ, mang lại cuộc sống ngày càng tốt hơn cho người dân.
