Sáng 19/5, hưởng ứng Ngày Hiến tặng mô, tạng Việt Nam năm 2026, Báo Nhân Dân phối hợp cùng Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người và Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam tổ chức tọa đàm với chủ đề “Hành trình hy vọng”. Sự kiện là diễn đàn kết nối đa chiều giữa cơ quan quản lý, chuyên gia y tế, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, các gia đình hiến tặng mô, tạng và những bệnh nhân đã được ghép tạng thành công, nhằm tạo đột phá truyền thông, thúc đẩy phong trào hiến mô, tạng tại Việt Nam.
Việt Nam làm chủ kỹ thuật ghép tạng, nhưng vẫn thiếu nguồn hiến
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết Việt Nam bắt đầu thực hiện ghép tạng từ năm 1992. Trong 20 năm đầu, cả nước mới thực hiện chưa tới 1.000 ca ghép. Tuy nhiên, 4 năm trở lại đây, số ca ghép tăng nhanh, riêng năm 2025 đạt 1.368 ca, đánh dấu 4 năm liên tiếp Việt Nam thực hiện hơn 1.000 ca ghép mỗi năm, có thời điểm đứng đầu Đông Nam Á về số lượng ghép tạng. Dù năng lực ghép tạng phát triển mạnh mẽ, nhưng tính theo tỷ lệ ca ghép trên một triệu dân mỗi năm, Việt Nam mới đạt khoảng 13,6 ca, trong khi Tây Ban Nha đạt 139 ca. Đây là khoảng cách rất lớn và còn nhiều việc phải làm.
Tỷ lệ hiến tạng từ người chết não đã tăng nhanh trong những năm gần đây. Nếu trước năm 2023 tỷ lệ này chỉ dưới 5%, thì đến năm 2025 đã đạt gần 19%, tăng gấp nhiều lần. Dù vậy, so với nhiều nước trên thế giới, con số này vẫn còn thấp. Tại Trung Quốc, khoảng 80% số ca ghép sử dụng nguồn tạng từ người chết não và chết tim; Thái Lan mỗi năm có hàng trăm ca hiến tạng từ người chết não, trong khi Việt Nam năm vừa rồi mới có 66 ca. Ông Hệ nhấn mạnh: “Nguồn hiến tạng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật ghép tạng khó, nhưng nếu không có người hiến thì sẽ không có ghép tạng”.
Ông Hệ khẳng định, sự phát triển của hệ thống hiến-ghép tạng phụ thuộc vào 3 trụ cột: pháp luật, hệ thống y tế và sự ủng hộ của cộng đồng. Luật pháp quy định các vấn đề liên quan; hệ thống y tế là trách nhiệm của các bệnh viện; nhưng nền tảng quan trọng nhất vẫn là cộng đồng. Nếu xã hội hiểu đúng và ủng hộ, các gia đình sẽ dễ dàng đưa ra quyết định nhân văn hơn.
Chia sẻ kinh nghiệm từ Tây Ban Nha – quốc gia dẫn đầu thế giới về hiến tạng trong hơn 40 năm qua, ông Hệ cho rằng nếu tỷ lệ hiến tạng thấp, không nên đổ lỗi cho người dân, mà cần nhìn lại hệ thống y tế, pháp luật và cách truyền thông. Một yếu tố quan trọng là xây dựng niềm tin của cộng đồng vào hệ thống y tế, để người dân tin rằng việc hiến tạng được thực hiện minh bạch, công bằng, đúng pháp luật và tạng hiến được trao cho người cần nhất. Ông cũng cho rằng Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người của Việt Nam đã gần 20 năm chưa sửa đổi, cần sớm hoàn thiện.
Xây dựng hệ thống quản lý đồng bộ
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Dư Thị Ngọc Thu, Bệnh viện Chợ Rẫy, Việt Nam đang tiếp tục bổ sung, xây dựng và chỉnh sửa các quy định pháp luật liên quan. Khu vực phía Nam hiện có 11/33 trung tâm ghép tạng của cả nước, riêng TP.HCM có 9 trung tâm. Giai đoạn 2019-2022, Bệnh viện Chợ Rẫy phối hợp Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Nhi đồng 2 triển khai đề tài khoa học xây dựng mạng lưới và phần mềm quản lý hiến, ghép tạng theo hướng tiếp cận mô hình của các nước phát triển. Phần mềm này không chỉ phục vụ tại TP.HCM mà đã tiếp nhận đăng ký hiến tạng từ người dân cả ba miền. Riêng hệ thống của Bệnh viện Chợ Rẫy đến nay đã ghi nhận gần 64.000 đơn đăng ký hiến tạng.
Bà Thu cho rằng Việt Nam cần xây dựng một hệ thống quản lý đồng bộ. Tại nhiều quốc gia phát triển, hệ thống quản lý người hiến và người nhận được tách biệt và có trung tâm quản lý chuyên môn riêng. Bệnh viện Chợ Rẫy đã xây dựng hệ thống tương tự và kỳ vọng trong tương lai sẽ kết nối với Trung tâm Điều phối quốc gia để hình thành mạng lưới quản lý thống nhất toàn quốc. Bà nhấn mạnh, để phát triển chương trình hiến, ghép tạng cần có sự tham gia đồng bộ của cộng đồng, với quy trình thống nhất, hành lang pháp lý, cơ chế tài chính, truyền thông và đào tạo chuyên biệt cho hệ thống ICU. Bên cạnh đó, cần có đơn vị điều phối quản lý người hiến ngay tại bệnh viện.
Bệnh viện Chợ Rẫy đã đề xuất với Bộ Y tế kế hoạch kết nối hệ thống của đơn vị với Trung tâm Điều phối quốc gia. Hệ thống gồm hai nhánh: một dành cho cộng đồng đăng ký hiến tạng và một phục vụ quản lý, tuyển chọn chuyên môn. Bà Thu mong muốn hai hệ thống này có thể kết nối, chia sẻ dữ liệu với tất cả bệnh viện trên toàn quốc.
Kinh nghiệm từ mô hình Tây Ban Nha
Chia sẻ về kinh nghiệm xây dựng hệ thống hiến-ghép tạng hoàn chỉnh, Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Ngọc, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết hoạt động hiến-ghép tạng tại đơn vị có sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống: từ hồi sức, ngoại khoa, gây mê, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, điều phối, truyền thông cho đến hậu cần, vận chuyển và quản lý chất lượng. Việc hình thành đơn vị chuyên biệt về ghép mô và bộ phận cơ thể người đã đánh dấu bước phát triển quan trọng.
Bà nhấn mạnh, muốn tăng nguồn hiến tạng từ người chết não thì truyền thông và thay đổi nhận thức xã hội là yếu tố đặc biệt quan trọng. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị y tế, cơ quan truyền thông, tổ chức xã hội và cộng đồng, hoạt động hiến, ghép tạng tại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn, ngày càng nhiều người bệnh được cứu sống, ngày càng nhiều “hành trình hy vọng” được viết tiếp.
Tây Ban Nha, quốc gia có gần 50 năm xây dựng hệ thống hiến và ghép tạng, dẫn đầu thế giới với tỷ lệ người hiến tạng cao nhất, gấp đôi mức trung bình của EU. Ông Pablo Desportes Bielsa, Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Tây Ban Nha tại Việt Nam, cho biết thành công của mô hình Tây Ban Nha dựa trên hệ thống thể chế vững chắc. Hệ thống Y tế Quốc gia công lập và phổ cập bảo đảm mọi bệnh nhân đều được ghép tạng không phân biệt đối xử. Tổ chức Điều phối Ghép tạng Quốc gia đóng vai trò trụ cột, điều phối giữa trung ương và địa phương, dựa vào mạng lưới đội ngũ điều phối chuyên trách tại các bệnh viện.
Hiến tạng tại Tây Ban Nha là hành động miễn phí, tự nguyện, bảo mật, ẩn danh, không thù lao và phi lợi nhuận. Thay vì chiến dịch quảng bá, Tổ chức Điều phối Ghép tạng Quốc gia duy trì quan hệ gần gũi với các cơ quan truyền thông, cung cấp đường dây nóng và tổ chức họp báo thường xuyên. Hợp tác quốc tế cũng được triển khai mạnh mẽ tại Mỹ Latinh, nơi tỷ lệ hiến và ghép tạng tăng tới 100% tại các quốc gia có chương trình hợp tác. Ông Bielsa khẳng định tổ chức sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm.
Truyền thông nhân văn và cam kết đồng hành
Phó Giáo sư Đồng Văn Hệ nhấn mạnh vai trò của truyền thông, giáo dục, xây dựng niềm tin và hoàn thiện chính sách pháp luật. Truyền thông không chỉ kể những câu chuyện cảm động mà còn lan tỏa tinh thần nhân văn. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều thông tin chưa chính xác về chết não, nhầm lẫn với chết lâm sàng, hôn mê sâu hoặc sống thực vật. Ông Hệ mong nhận được sự đồng hành của báo chí trong việc cung cấp thông tin chính xác, khoa học và nhân văn.
Nhà báo Liên Châu, Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam, nhấn mạnh yếu tố “đúng thời điểm” và sức lan tỏa của các câu chuyện nhân văn. Từ năm 2013 đến nay, số ca ghép tạng tại Việt Nam đã tăng từ hơn 200 ca/năm lên hơn 1.000 ca/năm, cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức xã hội, có đóng góp lớn của báo chí. Bà mong muốn truyền thông về hiến tạng ngày càng nhân văn hơn, kể nhiều câu chuyện đẹp về tình người, sự sẻ chia và lòng nhân ái. Cần lựa chọn cách truyền tải và thời điểm phù hợp để niềm vui của người được hồi sinh luôn song hành với sự đồng cảm dành cho gia đình người hiến.
Bà cũng mong muốn thúc đẩy các chính sách hỗ trợ thiết thực cho thân nhân người hiến tạng, như học bổng cho con em, hỗ trợ việc làm, chăm sóc và bảo hiểm cho người được ghép tạng. Truyền thông cần nhấn mạnh tính minh bạch trong quá trình hiến-ghép tạng và lan tỏa câu chuyện về cuộc sống tích cực của người sau ghép.
Tiến sĩ, bác sĩ Đinh Thị Phương Thủy, Giám đốc Điều hành Bệnh viện Đông Đô, cho biết bệnh viện đã xây dựng ngân hàng mô và giác mạc, tiếp nhận những ca hiến đầu tiên và thực hiện ghép giác mạc. Thay mặt Quỹ “Triệu hơn mắt sáng”, bệnh viện đã hỗ trợ thiết thực cho thân nhân các gia đình hiến tạng như lời tri ân sâu sắc.
Ông Đỗ Đông Hưng, Trưởng Ban truyền thông, Tổng công ty Hàng không Việt Nam (VNA), khẳng định hoạt động vận chuyển mô, tạng là một phần trong định hướng phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội của Vietnam Airlines. Từ năm 2018, hãng đã phối hợp thực hiện hơn 70 chuyến bay vận chuyển mô, tạng và ê-kíp y tế phục vụ ghép tạng trên toàn quốc. Ông Hưng cho rằng để thành công một ca ghép cần nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong điều phối.
Ông Nguyễn Phú Đức, Thành viên Hội đồng Quản trị Tập đoàn Kim Oanh, Giám đốc Quỹ Khởi sự Từ Tâm, giới thiệu chương trình học bổng “Tự lực vì chính tôi” ra mắt ngày 8/5/2025, hỗ trợ lâu dài, bền vững cho con em người hiến tạng. Học bổng được thiết kế cá thể hóa, tập trung vào học tập, chăm sóc sức khỏe, xây dựng quỹ tiết kiệm, kỹ năng sống và hướng nghiệp, đồng hành cùng các em ít nhất đến 18 tuổi. Quỹ mong muốn góp phần lan tỏa giá trị nhân văn và kiến nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ thân nhân, đặc biệt là trẻ em. Ngay tại chương trình, Quỹ đã trao 6 suất học bổng quý II/2026 cho thân nhân người hiến tạng tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Phát biểu kết thúc tọa đàm, ông Lê Quốc Minh cho biết, sau khi ông chia sẻ trong các nhóm gia đình, nhiều người trong dòng họ và bạn bè đã chủ động đăng ký hiến tạng, thậm chí mẹ ông gần 90 tuổi cũng đã đăng ký. Điều đó cho thấy nếu truyền thông đúng cách và hiệu quả, nhận thức xã hội sẽ thay đổi rất nhanh. Để tạo sức lan tỏa bền vững, cần sự chung tay của nhiều cơ quan báo chí, sự tham gia của KOL và người có ảnh hưởng xã hội. Báo Nhân Dân sẽ tiếp tục chủ động truyền thông, nhưng rất cần sự đồng hành của chuyên gia, bác sĩ trong việc cung cấp thông tin chuyên môn chính xác. Báo cũng sẵn sàng mở rộng truyền thông đa ngôn ngữ, lan tỏa thông điệp nhân văn tới người nước ngoài tại Việt Nam và cộng đồng người Việt ở nước ngoài, kêu gọi các cơ quan báo chí khác cùng tham gia.
Chị Nguyễn Trần Thùy Dương, mẹ bé Hải An 7 tuổi hiến giác mạc, xúc động chia sẻ: “Tôi từng trải qua bệnh tật và nhận được cơ hội sống nhờ ghép tạng, nên hiểu sâu sắc rằng phía sau mỗi ca ghép là sự kết nối của nhiều trái tim. Tôi từng chứng kiến khoảnh khắc lấy tạng trong phòng mổ – đó là giây phút thiêng liêng và xúc động. Hiến tạng không phải là mất đi, mà là sự tiếp nối của sự sống. Tôi mong sẽ có thêm nhiều sự kết nối giữa bệnh viện, gia đình người hiến và người nhận, để tình người được lan tỏa mạnh mẽ hơn”.
Mẹ của điều dưỡng Nguyễn Thị Cúc, điều dưỡng Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô, cũng xúc động nói: “Con tôi ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng gia đình xác định tâm nguyện hiến tạng để cứu giúp người khác. Dù nỗi đau mất con không gì bù đắp được, nhưng chúng tôi thấy an ủi khi một phần cơ thể của con mình vẫn đang tiếp tục sống trong những ca ghép thành công. Gia đình mong thông điệp nhân văn này sẽ được lan tỏa rộng rãi hơn”.
