Những ngày tháng 4 năm 2026, tại thôn Đồng Cậm, xã Hoành Mô, không khí thu hoạch hồi của bà con vùng cao diễn ra nhộn nhịp khi xe thu mua vào tận nơi, sản phẩm được tiêu thụ ổn định. Người dân không còn than thở về giá hồi thấp, khó khăn trong đi lại hay thiếu kinh nghiệm kỹ thuật, vốn sản xuất như trước. Hạ tầng giao thông vùng cao tỉnh Quảng Ninh được đầu tư đồng bộ, mở lối cho phát triển sản xuất và ổn định sinh kế.
Sự thay đổi từ chính sách dân tộc
Sự thay đổi này bắt nguồn từ việc thực hiện các chương trình, dự án và chính sách dân tộc. Đặc biệt, hơn 5 năm qua, Nghị quyết 06-NQ/TU của Tỉnh ủy Quảng Ninh đã tạo làn gió mới, thay đổi cách tổ chức sản xuất, tiếp cận thị trường và tư duy làm kinh tế của người dân. Tại Đồng Cậm, từ nguồn lực chính sách đầu tư đồng bộ, đúng trọng tâm, địa phương không dừng lại ở hỗ trợ đơn lẻ mà xây dựng các mô hình sản xuất gắn với thị trường. Người dân được hướng dẫn kỹ thuật, tiếp cận vốn, kết nối tiêu thụ và tham gia vào chuỗi giá trị thay vì sản xuất manh mún.
Những đồi hồi xanh mướt của gia đình ông Triệu A Sình ở xã Bình Liêu đang kỳ thu hoạch. Ít ai biết gia đình ông từng loay hoay với bài toán thoát nghèo. Ông Sình chia sẻ: "Bước ngoặt đến khi chính quyền và cán bộ cơ sở trực tiếp 'cầm tay chỉ việc', hướng dẫn chuyển đổi mô hình sản xuất. Có cán bộ đi cùng, gia đình tự tin hơn. Từ 2 ha hồi, chúng tôi không chỉ đủ ăn mà còn có của ăn của để."
Theo ông Lục Thành Chung, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh, sự vào cuộc sâu sát của đội ngũ cán bộ cơ sở đóng vai trò quan trọng. "Cán bộ cơ sở không chỉ tuyên truyền chính sách mà còn đồng hành cùng người dân, góp phần chuyển từ hỗ trợ sang tạo năng lực tự phát triển. Khi người dân hiểu và chủ động tham gia, chính sách mới thực sự phát huy hiệu quả," ông Chung nhấn mạnh.
Hướng tới sinh kế bền vững
Những năm gần đây, Quảng Ninh xác định việc triển khai chính sách dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số không dừng lại ở hỗ trợ trước mắt, mà chuyển dần sang tạo sinh kế bền vững, gắn với lợi thế từng địa phương. Tại xã Ba Chẽ, những đồi quế, đồi gỗ lớn dần thay thế diện tích rừng nghèo. Ở các xã Kỳ Thượng, Tiên Yên, nhiều mô hình được tổ chức theo hướng liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Người dân được hỗ trợ kỹ thuật, tiếp cận vốn, kết nối thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Bên cạnh đó, Nghị quyết 17-NQ/TU của Tỉnh ủy Quảng Ninh xác định rõ việc đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển. Nhiều địa phương như Bình Liêu, Vân Đồn đã xây dựng sản phẩm du lịch gắn với bản sắc dân tộc, góp phần đa dạng sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.
Những giải pháp phát triển đúng hướng đã mang lại hiệu quả rõ rệt về đời sống kinh tế - xã hội ở vùng cao Quảng Ninh. Thu nhập bình quân khu vực này đạt 83,79 triệu đồng/người/năm vào cuối năm 2024, gấp gần 2 lần so với năm 2020. Đến hết năm 2025, tỉnh Quảng Ninh không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo theo tiêu chí của Trung ương và tỉnh. Kết quả này góp phần giúp Quảng Ninh hoàn thành xây dựng nông thôn mới tại 100% đơn vị cấp xã, tạo nền tảng vững chắc hướng tới mục tiêu đến năm 2030, với 100% số xã vùng dân tộc thiểu số và miền núi đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao.
Tháo gỡ "điểm nghẽn" từ cơ sở
Dù đạt nhiều kết quả, quá trình chuyển từ hỗ trợ sang phát triển nội lực ở một số địa phương vẫn gặp "điểm nghẽn". Việc thay đổi nếp nghĩ, cách làm của người dân chưa thực sự đồng đều. Tại xã Lục Hồn, nơi có trên 98% dân số là người dân tộc thiểu số, một số mô hình sản xuất vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún. Nhiều hộ dân e ngại rủi ro khi chuyển đổi mô hình, thậm chí còn trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước.
Ông Vi Văn Vượng, Chủ tịch UBND xã Lục Hồn cho biết: "Để người dân chuyển từ tập quán canh tác nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa cần thời gian thay đổi tư duy và sự đồng hành sát sao hơn nữa của chính quyền cơ sở, đặc biệt là đội ngũ cán bộ cơ sở tiên phong, đi trước và làm cùng người dân."
Chị Vi Thị Tuyến, cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã Ba Chẽ, cho rằng cần tiếp tục có giải pháp đồng bộ, dài hơi, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nghề và phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng để tuyên truyền, vận động người dân hưởng ứng các phong trào thi đua ở cơ sở.
