Kể từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, áp dụng mức phạt tiền lên tới 2 triệu đồng đối với người lao động và 20 triệu đồng mỗi hồ sơ đối với doanh nghiệp khi vi phạm các quy định về bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Quy định mới nhằm siết chặt kỷ cương, bảo vệ Quỹ an sinh quốc gia trước các hành vi gian lận, trục lợi ngày càng tinh vi.
Mức phạt mới với người lao động
Theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, người lao động sẽ bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng nếu thuộc một trong hai nhóm hành vi chính. Thứ nhất, hành vi kê khai không đúng sự thật, cố tình sửa chữa, tẩy xóa làm sai lệch thông tin, tài liệu liên quan đến quá trình đóng và hưởng BHXH, BHTN. Thứ hai, hành vi không thông báo với tổ chức dịch vụ việc làm công khi đã có việc làm trong thời hạn 10 ngày làm việc, kể từ ngày nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Đáng chú ý, mức phạt hành chính này chỉ áp dụng cho các vi phạm chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi gian lận có dấu hiệu tội phạm, người vi phạm có thể phải đối mặt với các hình phạt nghiêm khắc hơn theo Bộ luật Hình sự.
Nghĩa vụ thông báo khi thay đổi việc làm
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp phải chủ động thông báo cho trung tâm dịch vụ việc làm trong các trường hợp: đã tìm được việc làm mới (có hợp đồng lao động hoặc thực tế đã làm việc có trả công); thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân, lực lượng dân quân thường trực; chuyển sang chế độ hưu trí (chính thức hưởng lương hưu hằng tháng); hoặc đi học có thời hạn trên 12 tháng. Việc không thông báo đúng thời hạn sẽ bị xử phạt theo quy định, đồng thời có thể bị buộc nộp lại toàn bộ số tiền trợ cấp đã nhận sai.
Doanh nghiệp có thể bị phạt tới 20 triệu đồng mỗi hồ sơ
Đối với người sử dụng lao động, Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định mức phạt rất cao: từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng cho mỗi hồ sơ vi phạm. Các hành vi bị xử phạt bao gồm: làm giả hồ sơ hưởng BHXH, BHTN; cố ý làm sai lệch thông tin, tài liệu trong hồ sơ (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự); không lập danh sách người lao động; không lập hồ sơ giải quyết chế độ; hoặc không nộp hồ sơ đúng thời hạn để giải quyết các chế độ BHXH theo quy định.
Điều đáng lưu ý là mức phạt được tính theo từng hồ sơ vi phạm. Do đó, nếu doanh nghiệp vi phạm trên nhiều hồ sơ lao động cùng lúc, tổng mức phạt sẽ nhân lên tương ứng, có thể lên tới hàng trăm triệu đồng. Điều này tạo áp lực lớn buộc các doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm túc các quy định về BHXH, BHTN.
Mở rộng xử phạt với các hành vi tiếp tay, thông đồng
Một điểm mới nổi bật của Nghị định là siết chặt an toàn thông tin và xử lý các hành vi mang tính hệ thống. Cụ thể, phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với các hành vi: xâm phạm cơ sở dữ liệu về BHXH, BHTN trái pháp luật; đăng ký, báo cáo sai sự thật hoặc cung cấp thông tin không chính xác về quá trình đóng, hưởng BHXH, BHTN; thông đồng, móc nối với cơ quan, tổ chức, cá nhân khác để thực hiện hành vi vi phạm; bao che hoặc giúp sức cho hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHTN.
Mức phạt tối đa và biện pháp khắc phục hậu quả
Nghị định cũng khống chế tổng mức phạt tiền đối với mỗi tổ chức, doanh nghiệp vi phạm tối đa không vượt quá 75.000.000 đồng. Ngoài việc bị phạt tiền, cá nhân và tổ chức vi phạm buộc phải nộp lại cho cơ quan BHXH toàn bộ các khoản tiền đã hưởng sai hoặc nhận không đúng quy định, bao gồm: số tiền BHXH đã hưởng sai quy định; số tiền trợ cấp thất nghiệp đã hưởng sai quy định; số tiền hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề đã nhận không đúng quy định.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp và người lao động
Thời điểm Nghị định 283/2026/NĐ-CP chính thức áp dụng đang đến gần. Để tránh rủi ro pháp lý và các khoản phạt tài chính lớn, doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại quy trình quản lý hồ sơ nhân sự, lập danh sách tham gia và thụ hưởng BHXH, BHTN đúng thời hạn; tuyệt đối không hỗ trợ hoặc tiếp tay cho các hành vi làm giả, làm sai lệch hồ sơ. Người lao động cần trung thực trong việc kê khai thông tin cá nhân. Đặc biệt, khi chuyển sang công việc mới hoặc thay đổi tình trạng việc làm, người lao động đang hưởng BHTN phải chủ động thông báo cho Trung tâm Dịch vụ việc làm trong vòng 10 ngày làm việc để tránh vi phạm nghĩa vụ và bị truy thu khoản trợ cấp.
