Chính sách bảo hiểm thất nghiệp giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động. Tuy nhiên, chính sách này vẫn đang bị trục lợi dưới nhiều hình thức tinh vi khác nhau.
Thực trạng sai phạm trong đóng và hưởng bảo hiểm
Theo kết quả thanh tra của Bảo hiểm xã hội Việt Nam từ năm 2024 đến hết tháng 4/2025 tại gần 23.000 đơn vị, nhiều sai phạm đã được phát hiện trong quá trình đóng và hưởng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.
Cơ quan Bảo hiểm xã hội đã truy thu tiền đóng của khoảng 17.500 lao động thuộc diện phải tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp với tổng số tiền trên 130 tỷ đồng. Đồng thời, ngành này cũng yêu cầu truy thu hơn 127 tỷ đồng đóng thiếu của gần 39.000 lao động.
Riêng năm 2024, cơ quan Bảo hiểm xã hội yêu cầu thu hồi về Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp số tiền hơn 980 triệu đồng đã chi trả và thụ hưởng trợ cấp không đúng quy định.
Nguyên nhân và hình thức trục lợi phổ biến
Theo các chuyên gia, trục lợi chính sách bảo hiểm thất nghiệp không còn là hiện tượng cá biệt mà đã trở thành vấn đề cần kiểm soát chặt chẽ. Hành vi gian lận thường bao gồm làm giả hồ sơ, thông tin để hưởng trợ cấp không đúng quy định, gây thiệt hại cho quỹ và những người lao động khác.
Nhiều người lao động thiếu tự giác, chưa hiểu biết pháp luật dẫn đến sai phạm trong khai báo tình trạng việc làm. Theo quy định, trong thời gian nhận trợ cấp thất nghiệp, người lao động phải khai báo nếu có việc làm mới. Ngoài ra, có trường hợp người sử dụng lao động trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp hoặc khai báo không đúng thực trạng sử dụng lao động.
Giải pháp tăng cường kiểm soát và minh bạch
Để ngăn chặn trục lợi, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người lao động và người sử dụng lao động hiểu đúng quy định. Trợ cấp thất nghiệp chỉ là khoản tiền ngắn hạn, quan trọng hơn là hỗ trợ việc làm và học nghề miễn phí. Người lao động có việc làm cần thông báo ngay với Trung tâm dịch vụ việc làm để bảo lưu thời gian đã đóng.
Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan là bước quan trọng để ngăn chặn trục lợi. Dữ liệu này không chỉ giúp kiểm soát mà còn là nền tảng xây dựng chính sách minh bạch.
Luật Việc làm năm 2025 đã quy định nguyên tắc quản lý Quỹ bảo hiểm thất nghiệp công khai, minh bạch, sử dụng đúng mục đích và an toàn quỹ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tăng cường giám sát.
Tọa đàm tìm giải pháp thực thi hiệu quả
Báo Dân trí phối hợp cùng Cục Việc làm, Bộ Nội vụ tổ chức tọa đàm với chủ đề “Giải pháp ngăn chặn trục lợi, tăng tính tuân thủ trong thực thi bảo hiểm thất nghiệp”. Sự kiện có sự tham gia của các cơ quan hoạch định và thực hiện chính sách.
Các diễn giả sẽ trao đổi về dấu hiệu, hành vi trục lợi và những quy định mới trong Luật Việc làm nhằm minh bạch quá trình thực thi, đảm bảo chính sách phát huy tối đa ý nghĩa.
