Thành phố Đồng Nai đang triển khai kế hoạch tổng rà soát và hoàn thiện cơ sở pháp lý để giải tỏa toàn bộ khu vực nuôi cá lồng bè trên sông Đồng Nai, đoạn qua hai phường Trấn Biên và Long Hưng, dự kiến hoàn thành trong quý III/2026. Hoạt động nuôi tự phát này đã tồn tại nhiều năm, là sinh kế của hàng trăm hộ dân, nhưng gây ra nhiều bất cập về môi trường, nguồn nước, giao thông đường thủy và quy hoạch đô thị.
Hiện trạng 282 hộ nuôi cá lồng bè
Theo kết quả khảo sát, tại phường Trấn Biên, trên sông Cái – một nhánh của sông Đồng Nai – hiện có 195 hộ dân với 517 nhân khẩu sinh sống trực tiếp trên bè. Khu vực này có tổng cộng 468 bè và 1.422 lồng nuôi cá. Tại phường Long Hưng có thêm 87 hộ nuôi thủy sản trên các lồng, bè dọc sông Đồng Nai. Như vậy, toàn khu vực hiện có 282 hộ dân đang sinh sống và hoạt động nuôi thủy sản trên sông. Đây đều là các điểm nuôi hình thành tự phát từ nhiều năm trước, phát triển dần theo nhu cầu mưu sinh của người dân mà chưa phù hợp với quy hoạch phát triển đô thị cũng như các quy định pháp luật hiện hành.
Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng
Nơi đây không chỉ là nơi nuôi cá, các lồng bè còn là nơi sinh sống của hàng trăm hộ gia đình. Mật độ cá cao, cùng với lượng thức ăn dư thừa và chất thải sinh hoạt trực tiếp xả ra sông, đã làm ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan đô thị. Việc xả thải trực tiếp xuống sông góp phần làm gia tăng ô nhiễm vi sinh, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước của hệ thống sông Đồng Nai.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai, kết quả quan trắc môi trường giai đoạn 2023-2025 cho thấy chất lượng nước tại khu vực nuôi cá lồng bè đang bị ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh ở mức đáng lo ngại.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là lượng thức ăn công nghiệp dư thừa không được cá sử dụng hết, cùng với chất thải từ hoạt động nuôi lắng xuống đáy sông. Sau mỗi vụ thu hoạch, nhiều hộ còn xả trực tiếp cặn bã, rác thải, lưới hỏng xuống sông mà không qua xử lý, khiến lượng chất hữu cơ tích tụ ngày càng lớn, làm gia tăng hiện tượng phú dưỡng nguồn nước.
Đáng chú ý, khu vực sông Cái thuộc phường Trấn Biên đang tập trung mật độ lồng bè rất lớn trên một diện tích hẹp. Việc bố trí dày đặc các bè nuôi làm thu hẹp dòng chảy tự nhiên, giảm khả năng tự làm sạch của môi trường nước, khiến chất thải khó phân tán và tích tụ trong thời gian dài.
Vi phạm pháp luật và ảnh hưởng giao thông thủy
Không chỉ tác động đến môi trường, hoạt động nuôi cá lồng bè còn được cơ quan chức năng xác định đang tồn tại nhiều vi phạm pháp luật. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai, phần lớn các hộ nuôi đều vi phạm các quy định của Luật Thủy sản, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đất đai, Luật Tài nguyên nước và Luật Giao thông đường thủy nội địa.
Khu vực làng bè nằm cạnh cầu Thống Nhất, nối đường Võ Thị Sáu sang cù lao Hiệp Hòa, một khu vực được thành phố Đồng Nai định hướng quy hoạch thành đô thị xanh, hiện đại với các trung tâm thương mại và dự án khu dân cư cao cấp. Trước đây, việc xây dựng cầu Thống Nhất từng bị ảnh hưởng tiến độ do chậm di dời các lồng, bè của các hộ dân nuôi cá.
Người dân đồng thuận nhưng mong hỗ trợ
Nhiều hộ dân gắn bó nhiều năm với nghề nuôi cá lồng bè cho biết họ hiểu và đồng tình với chủ trương bảo vệ môi trường, nhưng cũng mong chính quyền có lộ trình phù hợp để ổn định cuộc sống. Một hộ nuôi cá tại phường Trấn Biên chia sẻ: "Chúng tôi biết việc nuôi cá trên sông không thể kéo dài mãi khi đô thị phát triển. Tuy nhiên, đây là nguồn thu nhập chính của cả gia đình nên mong được thông báo sớm về thời gian giải tỏa, có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề hoặc bố trí khu vực nuôi phù hợp nếu có".
Anh Lê Văn Thuyết, ngụ phường Trấn Biên, bày tỏ sự đồng tình với chủ trương của thành phố. Theo anh, việc sớm di dời các lồng bè ra khỏi khu vực trung tâm sẽ góp phần cải thiện cảnh quan, bảo vệ môi trường và tạo điều kiện triển khai các dự án hạ tầng, chỉnh trang ven sông Cái và cù lao Hiệp Hòa. Anh cũng mong chính quyền sớm công bố kế hoạch cụ thể để người dân chủ động sắp xếp sản xuất và ổn định cuộc sống.
Phương án giải tỏa và hỗ trợ
Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên Phạm Đức Hoàng cho biết, một số hộ dân đã đồng thuận với chủ trương di dời, trong khi một số khác mong muốn được hỗ trợ thêm để ổn định cuộc sống sau khi chuyển đổi. Bên cạnh đó, vẫn còn một số ít hộ có nguyện vọng tiếp tục duy trì hoạt động nuôi cá lồng, bè. Theo ông Hoàng, địa phương kiến nghị thành phố sớm ban hành phương án quản lý hoạt động nuôi cá lồng, bè phù hợp với định hướng phát triển đô thị. Đồng thời, đề xuất nghiên cứu các chính sách hỗ trợ để người dân chuyển đổi sinh kế, ổn định đời sống trong quá trình thực hiện chủ trương.
Ngày 11/6, Ủy ban Nhân dân thành phố Đồng Nai đã làm việc với các sở, ngành, địa phương liên quan về tiến độ thực hiện kế hoạch giải tỏa. Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Đồng Nai Nguyễn Tuấn Anh giao các sở, ngành, địa phương thành lập các tổ tuyên truyền, vận động chủ trương của Đảng, Nhà nước và chính sách pháp luật liên quan đến công tác giải tỏa; lập tổ kiểm tra xử lý vi phạm hành chính liên quan đến hoạt động nuôi cá lồng bè. Đồng thời đề ra phương hướng, hoạt động sắp tới của các tổ này.
Phó Chủ tịch Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh, việc giải tỏa lồng bè nuôi thủy sản tại 2 phường Long Hưng và Trấn Biên là chủ trương lớn của thành phố, dự kiến thực hiện trong quý 3 năm 2026. Ông giao Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch tổ chức thực hiện các bước giải tỏa lồng bè nuôi thủy sản, các hộ sinh sống trên bè. Ngoài ra, cần chuẩn bị sẵn phương án đảm bảo an ninh trật tự các khu vực tập kết các tài sản, bảo vệ tài sản của người dân trong quá trình giải tỏa.
Việc giải tỏa hàng nghìn lồng bè chắc chắn sẽ tác động đến sinh kế của nhiều hộ dân, đòi hỏi các cấp chính quyền phải xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp, bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra hài hòa giữa lợi ích của người dân và mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh môi trường sông Đồng Nai đang chịu nhiều sức ép, việc đưa hoạt động nuôi thủy sản tự phát vào quy hoạch, từng bước trả lại dòng chảy thông thoáng và nguồn nước sạch được xem là yêu cầu không thể trì hoãn, hướng tới xây dựng một đô thị xanh, hiện đại và phát triển lâu dài.
