Việc đăng lại bài báo trên mạng xã hội, dù có ghi nguồn, hay sử dụng AI để đọc và tóm tắt nội dung báo chí đang trở nên phổ biến. Tuy nhiên, theo Nghị định 174 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, những hành vi này có thể bị xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng nếu chưa được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.
Giới hạn của việc chia sẻ thông tin hợp pháp
Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần ghi rõ nguồn hoặc tên cơ quan báo chí là có thể tự do đăng lại nội dung bài viết. Tuy nhiên, theo luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Giám đốc Công ty Luật HPL, Đoàn luật sư TP.HCM, đây là quan niệm sai lầm. Bà cho biết: "Bản thân việc dẫn nguồn hoặc nêu tên cơ quan báo chí chỉ là một trong các điều kiện cần, nhưng chưa đủ để miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi sử dụng tác phẩm của người khác."
Một hành vi bị xác định là vi phạm khi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu: có hành vi cung cấp hoặc chia sẻ nội dung trên mạng xã hội; nội dung đó là tác phẩm được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; và việc đăng tải không được sự đồng ý của chủ thể quyền hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, việc trích dẫn hợp lý tác phẩm trong một số trường hợp có thể không cần xin phép. Tuy nhiên, sao chép toàn bộ bài báo hoặc đăng lại nguyên nội dung vượt quá phạm vi "trích dẫn hợp lý" và có thể xâm phạm quyền sao chép, quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Ngay cả khi ghi rõ nguồn, hành vi này vẫn có thể bị xem là vi phạm nếu không được cơ quan báo chí hoặc tác giả cho phép.
Việc sử dụng nội dung báo chí để thu hút lượt xem, tăng tương tác, chạy quảng cáo, bán hàng hoặc tạo doanh thu cũng có nguy cơ vi phạm quyền khai thác tài sản của chủ sở hữu. Hình thức chia sẻ phù hợp là đăng đường dẫn (link) dẫn về bài báo gốc hoặc trích dẫn một phần hợp lý kèm nguồn rõ ràng.
Dùng AI đọc báo có vi phạm bản quyền?
Cùng với sự phát triển của TikTok, YouTube và các công cụ AI, nhiều kênh sử dụng AI để đọc lại, tóm tắt hoặc chuyển thể nội dung báo chí thành video nhằm thu hút người xem. Theo luật sư Huyền, việc sử dụng AI không làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi khai thác tác phẩm báo chí. Nếu quá trình sử dụng AI khai thác nội dung được bảo hộ mà không có căn cứ pháp lý hoặc không được sự cho phép của chủ thể quyền, vẫn có thể bị xem là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Để đánh giá một video có vi phạm bản quyền hay không, cơ quan chức năng sẽ xem xét mức độ sử dụng nội dung gốc, việc sao chép cách thể hiện, cấu trúc lập luận, góc nhìn phân tích, cũng như mục đích sử dụng và tác động đến quyền khai thác của chủ sở hữu. Pháp luật không bảo hộ các sự kiện hay thông tin thời sự thuần túy, mà bảo hộ cách thức thể hiện thông tin. Vì vậy, nếu AI khai thác dữ kiện khách quan và diễn đạt lại bằng cách thức hoàn toàn mới thì chưa chắc vi phạm. Ngược lại, nếu video đọc lại gần như nguyên văn bài báo, sao chép cấu trúc, cách thể hiện hoặc truyền tải gần như toàn bộ nội dung cốt lõi để thu hút người xem, tạo doanh thu, làm giảm nhu cầu truy cập bài viết gốc thì vẫn có thể bị xem xét là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Luật sư Trần Xuân Tiền (Đoàn luật sư TP Hà Nội) đồng quan điểm, cho rằng AI chỉ là công cụ. Nếu kết quả đầu ra vẫn là hành vi khai thác, sao chép hoặc sử dụng trái phép tác phẩm báo chí thì người sử dụng công cụ đó vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý. Ông cũng nhận định AI đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý mới như việc sử dụng dữ liệu báo chí để huấn luyện mô hình AI, xác định chủ thể chịu trách nhiệm trong chuỗi hoạt động AI hay đánh giá mức độ biến đổi của nội dung do AI tạo ra.
Khuyến khích chia sẻ nguồn tin chính thống
Theo các luật sư, mục tiêu của quy định mới không phải ngăn cản người dân tiếp cận hay lan tỏa thông tin chính thống, mà nhằm bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của các cơ quan báo chí và nhà báo. Người dân hoàn toàn có quyền chia sẻ đường dẫn bài báo, giới thiệu nguồn tin chính thống hoặc trích dẫn trong phạm vi pháp luật cho phép. Ranh giới nằm ở việc hành vi đó có làm thay thế nguồn tin gốc và ảnh hưởng đến quyền khai thác hợp pháp của cơ quan báo chí hay không.
Nếu việc chia sẻ giúp dẫn người đọc đến với nguồn chính thống thì đó là hoạt động cần được khuyến khích. Ngược lại, nếu việc đăng lại khiến người dùng không còn nhu cầu truy cập vào cơ quan báo chí sở hữu nội dung thì đây là vấn đề cần được xử lý để bảo vệ quyền tác giả và sự phát triển bền vững của báo chí chuyên nghiệp.
