Nhiều người kỳ vọng rằng tăng thu nhập sẽ tự động cải thiện tình hình tài chính, nhưng thực tế không ít người sau vài năm thu nhập cao hơn vẫn không tích lũy được nhiều tài sản hơn. Nguyên nhân không nằm ở số tiền kiếm được mà ở những thay đổi âm thầm đi kèm, từ lạm phát lối sống đến thiếu đầu tư vào phát triển kỹ năng nghề nghiệp.
Lạm phát lối sống: Khi thu nhập tăng, chi tiêu cũng tăng theo
Một trong những lý do khiến thu nhập tăng nhưng tài chính không dư dả là lạm phát lối sống. Khi thu nhập còn thấp, một căn phòng vừa đủ, những bữa cơm bình dân hay vài món đồ cơ bản có thể đã đáp ứng tốt nhu cầu. Nhưng khi kiếm được nhiều tiền hơn, tiêu chuẩn cho một cuộc sống “bình thường” cũng dễ dàng được nâng lên.
Từ thuê căn hộ rộng hơn, thường xuyên đi taxi, ăn ngoài nhiều hơn đến việc mua sắm những món đồ chất lượng tốt hơn – mỗi khoản riêng lẻ có thể không đáng kể, nhưng tổng hợp lại, những lựa chọn từng được xem là xa xỉ dần trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày. Khi đó, khoản thu nhập tăng thêm không còn tạo ra nhiều tiền dư để tiết kiệm hay đầu tư, mà chủ yếu được dùng để duy trì mức sống mới.
Đáng nói hơn, nếu mức sống tăng cùng tốc độ với thu nhập
Bạn có thể phải tiếp tục làm thêm hoặc kiếm thêm nhiều hơn nữa chỉ để duy trì mức sống đó. Vì vậy, tăng thu nhập chỉ thực sự giúp tài chính tốt lên khi tốc độ tăng của tiền kiếm được lớn hơn tốc độ tăng của nhu cầu chi tiêu. Nếu không kiểm soát được điều này, bạn sẽ rơi vào vòng xoáy làm việc nhiều hơn nhưng vẫn không khá hơn.
Thu nhập tăng nhưng kỹ năng nghề nghiệp không phát triển
Không phải mọi cách kiếm thêm tiền đều giúp một người tiến xa hơn trong sự nghiệp. Có những công việc giúp tăng thu nhập khá nhanh nhờ làm thêm giờ, nhận thêm đầu việc hoặc thực hiện nhiều hơn những nhiệm vụ vốn đã quen thuộc. Tiền tăng, nhưng năng lực nghề nghiệp lại gần như đứng yên.
Trong ngắn hạn, đây vẫn là một lựa chọn hợp lý nếu mục tiêu là có thêm tiền cho một nhu cầu cụ thể. Nhưng nếu kéo dài, thời gian dành cho việc làm thêm có thể chiếm mất khoảng thời gian đáng lẽ được dùng để học hỏi, thử sức với những nhiệm vụ mới hoặc phát triển chuyên môn. Điều này quan trọng bởi thu nhập trong tương lai thường gắn với giá trị mà một người có thể tạo ra, chứ không chỉ với số giờ họ bỏ ra.
Nếu sau vài năm, công việc vẫn dựa trên kỹ năng cũ
Khả năng tăng thu nhập tiếp theo có thể không còn nhiều dư địa. Bởi vậy, khi cân nhắc một cơ hội kiếm thêm, không chỉ nên hỏi “việc này giúp kiếm thêm bao nhiêu tiền?”, mà còn nên nhìn vào câu hỏi “sau khi làm việc này, mình có giỏi hơn không?”. Một nguồn thu tốt vừa giúp tích lũy kinh nghiệm, phát triển kỹ năng sẽ có giá trị hơn về lâu về dài.
Lưu ý quan trọng khi tăng thu nhập: Đừng để việc phụ ảnh hưởng tiêu cực đến việc chính
Với người vẫn đang có một công việc chính, nguồn thu nhập này thường mới là nền tảng tài chính quan trọng nhất, đồng thời cũng là nơi tạo ra cơ hội tăng lương, thăng chức và phát triển nghề nghiệp về lâu dài. Vì vậy, nếu công việc phụ bắt đầu ảnh hưởng đến chất lượng công việc chính, khoản tiền kiếm thêm có thể không còn đáng giá như ban đầu.
Làm thêm vài tiếng buổi tối có thể giúp bạn kiếm thêm một khoản tiền, nhưng nếu vì thế mà ngày làm việc hôm sau bạn uể oải, mệt mỏi thiếu tập trung, xử lý công việc chậm hơn, dễ mắc lỗi hoặc không còn đủ sức nhận những nhiệm vụ quan trọng, cái giá phải trả không chỉ là vài lần mắc lỗi, bị cấp trên nhắc nhở. Về lâu dài, hiệu suất giảm còn có thể ảnh hưởng đến đánh giá công việc, cơ hội tăng lương hoặc những bước tiến tiếp theo trong sự nghiệp.
Ví dụ cụ thể: Công việc phụ 3 triệu đồng nhưng làm giảm hiệu suất
Nếu một công việc phụ đem lại thêm 3 triệu đồng mỗi tháng nhưng khiến hiệu suất công việc chính giảm đến mức mất đi một khoản thưởng, bỏ lỡ cơ hội tăng lương hoặc không thể nhận một dự án có giá trị, lợi ích thực tế của việc làm thêm đã thấp hơn con số 3 triệu đồng. Vì vậy, trước khi nhận việc phụ, nên đặt ra một giới hạn rõ ràng về thời gian và năng lượng dành cho nó.
Công việc phụ lý tưởng là công việc bạn có thể chủ động sắp xếp thời gian và năng lượng để hoàn thành, và quan trọng nhất là nó không được khiến chất lượng công việc chính đi xuống. Suy cho cùng, mục tiêu của việc tăng thu nhập là làm cho tình hình tài chính tốt hơn, chứ không phải đơn giản là có thêm một khoản tiền. Vì thế, nguồn thu phụ nên được xem như phần cộng thêm cho thu nhập chính, thay vì trở thành yếu tố làm suy yếu nguồn thu nhập quan trọng nhất.
