Trong bối cảnh thị trường lao động biến động mạnh do chuyển đổi số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI), việc hỗ trợ người lao động sau khi mất việc không chỉ dừng lại ở trợ cấp tạm thời. Các chuyên gia cho rằng, để người lao động sớm quay trở lại thị trường một cách bền vững, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, hay còn gọi là mô hình “ba nhà”.
Cầu nối giữa người lao động, nhà trường và doanh nghiệp
Ông Phạm Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Hưng Yên, nhận định thị trường lao động hiện nay đang thay đổi theo hướng yêu cầu kỹ năng ngày càng cao. Nhiều doanh nghiệp không còn đặt nặng bằng cấp mà ưu tiên kỹ năng thực tế, khả năng thích nghi, ngoại ngữ, tư duy công nghệ và kỹ năng giải quyết vấn đề. Quá trình chuyển đổi số, tự động hóa và AI đang làm thay đổi nhanh nhu cầu nhân lực, đòi hỏi người lao động phải liên tục học tập, cập nhật kỹ năng mới.
Luật Việc làm 2025 đã bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ người lao động duy trì việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm được xác định là đầu mối kết nối giữa người lao động, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp. Ông Thành nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định việc hỗ trợ người lao động cần được thực hiện theo mô hình liên kết 'ba nhà', gồm Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, nhằm tạo điều kiện tốt nhất để người lao động học nghề, tìm việc làm và phát triển bền vững”. Các trung tâm hiện thực hiện nhiều hoạt động như tư vấn định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm, hướng dẫn kỹ năng dự tuyển, tư vấn quan hệ lao động và kết nối nguồn nhân lực cho doanh nghiệp.
Đào tạo theo nhu cầu thực tế của thị trường
Từ góc độ cơ sở đào tạo nghề, ông Tạ Văn Xã, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long, cho biết nhu cầu học nghề và học lại nghề đang gia tăng, không chỉ ở học sinh mới tốt nghiệp mà cả lao động đang tham gia thị trường hoặc đang hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Người lao động không chỉ học để có một nghề mà còn học để nâng cao khả năng chuyển đổi nghề nghiệp. Xu hướng đào tạo dịch chuyển từ các ngành nghề sản xuất truyền thống sang lĩnh vực công nghệ số và kỹ năng xanh.
Ông Xã cho rằng các cơ sở đào tạo nghề cần chuyển từ mô hình đóng sang hệ sinh thái mở và linh hoạt hơn, đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp thay vì chỉ dạy những gì nhà trường có sẵn. “Nhà trường không thể chỉ đào tạo những gì mình có mà phải đào tạo những gì doanh nghiệp cần, thậm chí phải dự báo nhu cầu nhân lực trong 2-3 năm tới”, ông nói. Trường đã triển khai mô hình đào tạo kết hợp trực tuyến và trực tiếp, mở rộng nhiều ngành nghề như bán hàng, chế biến món ăn, điện công nghiệp, kế toán doanh nghiệp, chăm sóc da, phun thêu thẩm mỹ và công nghệ thông tin. Các chương trình được thiết kế theo mô-đun ngắn hạn, kết hợp công nghệ mô phỏng nhằm rút ngắn thời gian đào tạo nhưng vẫn đảm bảo người học vận hành được thiết bị hiện đại sau tốt nghiệp.
Doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo
Theo các diễn giả, doanh nghiệp là mắt xích quan trọng trong mô hình “ba nhà” bởi họ hiểu rõ nhất thị trường cần kỹ năng gì. Ông Phạm Quang Thành cho rằng doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo thay vì chỉ tuyển dụng sau khi người lao động tốt nghiệp. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo giúp chương trình đào tạo sát thực tế, giảm chi phí đào tạo lại sau tuyển dụng và giúp người lao động tự tin hơn khi bước vào môi trường làm việc mới.
Thực tế này đã được triển khai tại Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long, nơi phối hợp với Công ty Canon để đào tạo hàng trăm công nhân theo đúng yêu cầu từng vị trí việc làm. Nhờ đó, người lao động nhanh chóng thích nghi, doanh nghiệp không mất thêm thời gian và chi phí đào tạo lại. Ông Xã nhấn mạnh: nếu Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ, chính sách bảo hiểm thất nghiệp sẽ phát huy hiệu quả cao hơn trong việc hỗ trợ người lao động học nghề, nâng cao kỹ năng và sớm quay lại thị trường lao động.
Trong bối cảnh công nghệ và yêu cầu việc làm liên tục thay đổi, mô hình liên kết “ba nhà” được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng, tạo điều kiện để người lao động thích ứng tốt hơn với biến động của thị trường lao động.
