Dưới sự thôi thúc của lòng trắc ẩn, loài người vẫn đang cố gắng cân bằng phương trình tàn nhẫn giữa nhu cầu cứu trợ và nguồn lực hạn hẹp. Hằng ngày, các kênh thông tin của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) và Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) vẫn phát đi những thông điệp kêu gọi khẩn thiết về tình trạng thiếu lương thực tại Dải Gaza, Sudan, Lebanon và Yemen do chiến tranh và xung đột.
Mới nhất, ngày 1/5, người phát ngôn Liên hợp quốc Farhan Haq công bố tin đau lòng về Cuba: hơn 96.000 bệnh nhân, trong đó có 11.000 trẻ em, phải hoãn phẫu thuật vì thiếu điện. Ông cho biết Liên hợp quốc đã lên kế hoạch viện trợ cứu sinh cho hai triệu người, cần 94 triệu USD nhưng chỉ mới bảo đảm được một phần tư số tiền.
Cuba không bị hủy hoại bởi chiến tranh hay biến đổi khí hậu, nhưng lệnh cấm vận dầu mỏ của Mỹ từ ngày 30/1, cùng với tình trạng mất điện kéo dài và áp lực bao vây nhiều thập kỷ, đã biến khủng hoảng năng lượng thành khủng hoảng nhân đạo. Một cuộc khủng hoảng mới bên cạnh hàng chục điểm nóng khác.
Ngân sách viện trợ toàn cầu giảm mạnh
Đã một năm trôi qua kể từ khi Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio tuyên bố cắt giảm 83% các chương trình của USAID – nguồn tài trợ chính cho các cơ chế nhân đạo thế giới. Theo Euronews, từ năm 2025 đến 2026, tổng nguồn tài trợ nhân đạo toàn cầu giảm từ 23,97 tỷ euro (27,60 tỷ USD) xuống còn 7,34 tỷ euro (8 tỷ USD), dựa trên dữ liệu từ Dịch vụ Theo dõi Tài chính (FTS).
Bà Asa Mansson, Giám đốc điều hành VENRO – tổ chức bảo trợ các NGO phát triển ở Đức, cay đắng nhận xét: “Với tình hình nghiêm trọng đang diễn ra, việc cắt giảm ngân sách hoạt động xuống mức thấp nhất trong 10 năm là hoàn toàn không thể chấp nhận.”
Ngân sách của các tổ chức quốc tế đều sụt giảm mạnh. UNHCR, WFP và Quỹ Ứng phó khẩn cấp trung ương của Liên hợp quốc (CERF) là ba cơ quan nhận nhiều kinh phí nhất năm 2026, nhưng con số vẫn thấp hơn năm ngoái. Nhân viên WFP tại Dải Gaza từng đau đớn thốt lên: “Chúng tôi buộc phải lựa chọn đứa trẻ nào được trao thức ăn – tức là sự sống – và đứa trẻ nào thì không.”
Nguyên nhân sâu xa và phản ứng của các tổ chức
Sự cạn kiệt nguồn lực tài chính bắt nguồn từ bóng ma suy thoái kinh tế và các kết cấu xã hội nội tại nghiêng ngả. Ngay cả những nước phát triển nhất cũng siết chặt hầu bao. Đức – nền kinh tế mạnh nhất châu Âu – cắt giảm ngân sách viện trợ nhân đạo xuống còn 10,06 tỷ euro, giảm 251 triệu euro so với năm 2025 và gần 20% so với năm 2023.
Các cơ quan Liên hợp quốc buộc phải cắt giảm chi tiêu. Các tổ chức ngoại vi cũng thay đổi để duy trì hoạt động và cứu thêm nhiều người. Save the Children US mất 30% nguồn tài trợ; Search for Common Ground mất 40% nguồn lực cho giải quyết xung đột và xây dựng hòa bình; World Vision mất 10% ngân sách, phải sa thải 3.000 nhân viên và cắt giảm chương trình phòng chống HIV/AIDS, chăm sóc sức khỏe trẻ em, phòng chống suy dinh dưỡng tại Bangladesh, Kenya, Rwanda.
Theo The Conversation, sau cú sốc ban đầu, các tổ chức phi chính phủ ứng phó bằng ba chiến lược: thu hẹp quy mô để tập trung vào sứ mệnh cốt lõi; tìm kiếm nguồn tài trợ mới; chuyển đổi quy mô và phạm vi hoạt động. Họ chú trọng khai thác nguồn lực từ từ thiện và doanh nghiệp xã hội. Ví dụ, mô hình kết hợp kinh doanh vì lợi nhuận với sứ mệnh phi lợi nhuận của Ủy ban Phát triển Nông thôn Bangladesh được xem là mô hình tham khảo cho các NGO cung cấp dịch vụ địa phương.
Tuy nhiên, điều này cần nhiều thời gian xây dựng. Hiện trạng nhân đạo toàn cầu đòi hỏi những đột phá về tư duy, cách tiếp cận mới, ý tưởng tránh phụ thuộc vào một vài nguồn tài trợ, và phương thức khơi dậy sự thấu cảm cùng lương tri. Đó là câu hỏi chung cho các cơ quan Liên hợp quốc, tổ chức phi chính phủ và phong trào thiện nguyện ở Việt Nam, ở bất cứ tầng mức nào.
