Hành trình bền bỉ của Đội K52 Gia Lai là nơi từng diễn ra những trận đánh ác liệt trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Đối với những người lính thực hiện quy tập hài cốt liệt sĩ, việc tìm kiếm và đưa các đồng đội trở về không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà là mệnh lệnh thiêng liêng từ trái tim. Tuy vậy, hành trình tìm kiếm ấy chưa bao giờ dễ dàng.
Trải qua nhiều thập kỷ, địa hình đã thay đổi hoàn toàn do sự phát triển của các nương rẫy cà-phê, hồ đập và các khu dân cư mới. Những nhân chứng lịch sử, các cựu chiến binh hay người dân địa phương từng trực tiếp chôn cất liệt sĩ nay người còn, người mất, trí nhớ cũng dần phai mờ theo năm tháng. Bất chấp những khó khăn ấy, mỗi khi nhận được một thông tin dù mơ hồ, các cán bộ, chiến sĩ lại lập tức lên đường. Họ băng rừng, lội suối, đối mặt cái nắng cháy da của vùng đất đỏ hay những cơn mưa rừng xối xả, kiên trì lật tìm từng lớp đất sâu với hy vọng mong manh.
Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là một câu chuyện thấm đẫm nước mắt và lòng biết ơn. Có những cuộc quy tập kéo dài nhiều ngày đêm trong rừng sâu, các chiến sĩ phải tỉ mẩn gạt bỏ lớp đất đá, nâng niu từng chiếc cúc áo, mảnh tăng võng, chiếc bình tông hay mẩu xương đã hóa thạch của các anh. Khi hình hài của các anh được gói trọn trong lá cờ Tổ quốc đỏ thắm, giữa làn hương trầm nghi ngút và tiếng kinh cầu trầm ấm, những người lính trẻ lại lặng lẽ lau những giọt nước mắt xúc động xen lẫn tự hào.
Sứ mệnh thiêng liêng tại Campuchia
Một trong những sứ mệnh thiêng liêng và gian khổ nhất của Đội K52 là nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia. Hằng năm, khi mùa khô bắt đầu (từ khoảng tháng 10 năm trước đến tháng 5 năm sau), khi các gia đình đang chuẩn bị đón Tết sum vầy, thì đó là lúc các chiến sĩ Đội K52 lên đường làm nhiệm vụ biệt phái. Nơi miền đất bạn, những người lính phải đối mặt muôn vàn hiểm nguy, từ sự khắc nghiệt của những cánh rừng hoang vu, dịch bệnh, đến những khu vực còn sót lại bom mìn chưa nổ trong chiến tranh.
Để vượt qua rào cản, các chiến sĩ phải học tiếng Campuchia, kiên trì thực hiện công tác “bốn cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng địa phương) với đồng bào bản địa vùng biên giới. Chính sự chân thành ấy đã giúp họ xây dựng lòng tin, được người dân nước bạn quý mến và dẫn đường, cung cấp những manh mối quý giá về các phần mộ thất lạc. Trong mùa khô 2025-2026, đơn vị đã quy tập được 18 hài cốt liệt sĩ tại ba tỉnh Đông Bắc Campuchia, nâng tổng số hài cốt liệt sĩ được đưa về nước lên 1.531.
Theo Thượng tá Nguyễn Xuân Toản, Đội trưởng Đội K52, quá trình thực hiện nhiệm vụ gặp nhiều khó khăn do địa bàn rộng, thông tin khan hiếm. Nhưng đơn vị luôn kiên trì bám dân, bám địa bàn để thu thập thông tin, phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập. Ngoài ra, Đội K52 còn triển khai nhiều nội dung trong Chiến dịch 500 ngày đêm như tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong nước và lấy mẫu sinh phẩm phục vụ xác định danh tính liệt sĩ.
Những giọt nước mắt vỡ òa bên lòng đất mẹ
Vừa qua, Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ (tỉnh Gia Lai) trở thành nơi hội tụ của hàng nghìn người dân, cán bộ, chiến sĩ cùng các đoàn đại biểu trong nước và quốc tế về dự Lễ viếng, truy điệu và an táng các hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất Campuchia. Cựu chiến binh Lương Xanh (xã Đức Cơ) xúc động nói: “Mỗi lần nhìn thấy đồng đội được đưa về quê hương, tôi lại nhớ đến những năm tháng chiến đấu gian khổ, nhớ đến những người bạn đã nằm lại nơi đất bạn. Đó là nỗi đau nhưng cũng là niềm tự hào, bởi sự hy sinh của các anh đã góp phần mang lại hòa bình cho nhân dân nước bạn và giữ vững độc lập cho Tổ quốc”.
Không chỉ có những người lính năm xưa, hơn 100 đoàn viên, thanh niên xã Đức Cơ cũng tham gia các hoạt động tri ân, từ dọn vệ sinh, thay hoa phần mộ đến hỗ trợ công tác tổ chức. Chị Rơ Mah H'Dịu, Bí thư Đoàn xã Đức Cơ chia sẻ: “Mỗi đoàn viên đều cảm thấy vinh dự khi được góp phần thực hiện nhiệm vụ ý nghĩa này, qua đó bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các thế hệ cha anh đã ngã xuống để bảo vệ Tổ quốc”.
Đại diện Ban Chuyên trách 3 tỉnh Đông Bắc Campuchia, ngài Sor Soputra, Tỉnh trưởng Stung Treng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và khẳng định: Các Anh hùng, liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam, những người đã không tiếc xương máu và tính mạng của mình đã mang lại hòa bình và cơ hội hồi sinh cho đất nước và nhân dân Campuchia, để ngày nay nhân dân hai nước được sống trong hòa bình, xây dựng đất nước ngày càng phát triển.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch chia sẻ: “Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chưa bao giờ dừng lại. Đây là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện trách nhiệm và đạo lý của dân tộc”. Những bước chân của đội quy tập tiếp tục in dấu trên khắp các cánh rừng, ngọn đồi của mảnh đất Gia Lai. Hành trình tìm kiếm các Anh hùng, liệt sĩ có thể còn dài và nhiều gian truân, nhưng ngọn lửa tri ân vẫn luôn rực cháy, dẫn lối cho những người lính hôm nay đưa các anh trở về lòng đất mẹ.
Bài và ảnh: LƯƠNG TÙNG
