Theo Nghị định số 85/2026/NĐ-CP quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung có hiệu lực từ ngày 10 tháng 5, đối tượng tham gia bao gồm người sử dụng lao động và người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc.
Bên cạnh chế độ hưu trí bắt buộc, bảo hiểm hưu trí bổ sung được thiết kế như một "tầng" bảo vệ thứ hai. Đây là loại hình bảo hiểm mang tính tự nguyện, cho phép người lao động chủ động tích lũy thêm nguồn tài chính dài hạn, qua đó nâng cao mức sống khi hết tuổi lao động và giảm phụ thuộc vào nguồn thu nhập duy nhất từ lương hưu cơ bản.
Thực trạng lương hưu hiện nay
Theo BHXH Việt Nam, cả nước hiện có khoảng 3,4 triệu người đang hưởng lương hưu và trợ cấp hằng tháng. Trong số này, nhóm hưởng từ 3 đến dưới 6 triệu đồng/tháng chiếm đông nhất, với gần 40% tương đương khoảng 1,35 triệu người. Nhóm tiếp theo là từ 6 đến dưới 10 triệu đồng/tháng, với hơn 1,06 triệu người, chiếm 31,1%.
Đáng chú ý, có khoảng 419.000 người nhận dưới 2,34 triệu đồng/tháng, chiếm 4,3%, và gần 145.000 người hưởng từ 2,34 đến dưới 3 triệu đồng/tháng, chiếm 12,3%.
Nguyên nhân có thể do thời gian tham gia BHXH chưa đủ dài, mức tiền lương làm căn cứ đóng còn hạn chế hoặc quá trình tham gia chưa liên tục. Điều này cho thấy việc bổ sung thêm các kênh tích lũy phù hợp là cần thiết, giúp người lao động chủ động chuẩn bị tài chính từ sớm và từng bước bảo đảm tốt hơn thu nhập khi bước vào tuổi nghỉ hưu.
Tự nguyện tham gia, không ràng buộc tuyển dụng
Nghị định nhấn mạnh việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung theo nguyên tắc linh hoạt và tự nguyện, tạo điều kiện để người lao động chủ động tham gia phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính của mình.
Theo đó, việc tham gia không mang tính bắt buộc, không phải là điều kiện để tuyển dụng, ký kết hay gia hạn hợp đồng lao động, mà được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, bảo đảm tính chủ động và quyền lựa chọn của mỗi cá nhân. Người sử dụng lao động không được phân biệt đối xử hoặc gắn việc tham gia với chính sách thi đua, khen thưởng hay phúc lợi.
Mức đóng do hai bên thỏa thuận trên cơ sở tự nguyện, phù hợp khả năng tài chính và nhu cầu quản lý lao động của doanh nghiệp.
Quy trình và điều kiện tham gia
Nghị định nêu rõ, người sử dụng lao động phải xây dựng văn bản thỏa thuận với người lao động về việc tham gia và đóng góp. Điều kiện để người lao động được hưởng phần đóng góp từ doanh nghiệp và kết quả đầu tư phải được quy định cụ thể trong thỏa thuận, trong đó nếu có yêu cầu về thời gian làm việc tối thiểu thì không vượt quá 5 năm.
Ngoài điều kiện này, người lao động vẫn được hưởng quyền lợi trong các trường hợp đặc biệt như: tử vong; mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS); suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; hoặc là người nước ngoài không tiếp tục cư trú, làm việc tại Việt Nam.
Quy trình tham gia
Về quy trình tham gia, nghị định quy định người sử dụng lao động xây dựng thỏa thuận, lấy ý kiến người lao động, sau đó ký kết với từng cá nhân hoặc thông qua tổ chức công đoàn. Tiếp đó, doanh nghiệp ký hợp đồng với đơn vị quản lý quỹ hưu trí. Mỗi người lao động sẽ được mở một tài khoản hưu trí cá nhân để ghi nhận các khoản đóng góp, bao gồm phần của doanh nghiệp và phần của người lao động (nếu có).
Khoản đóng góp này được đầu tư theo nguyên tắc thị trường và mức chi trả khi đến tuổi hưu sẽ căn cứ vào số dư tài khoản tại thời điểm chi trả.
Theo Luật BHXH 2024, bảo hiểm hưu trí bổ sung là loại hình tự nguyện nhằm tăng thêm nguồn thu nhập cho người lao động khi về hưu. Quỹ được hình thành từ đóng góp của doanh nghiệp và người lao động, quản lý theo tài khoản cá nhân và tích lũy thông qua hoạt động đầu tư.
