Người lao động tại Việt Nam có thể tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung tự nguyện thông qua thỏa thuận với chủ sử dụng lao động hoặc trực tiếp với doanh nghiệp quản lý quỹ. Đây là chế độ bổ sung thu nhập khi về hưu, không phải điều kiện bắt buộc trong tuyển dụng, ký kết hay gia hạn hợp đồng lao động.
Quy định về không phân biệt đối xử
Chủ sử dụng lao động không được phân biệt đối xử, cản trở quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động khi tham gia chế độ này. Cụ thể, doanh nghiệp không được gắn việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung với khen thưởng, đánh giá thi đua hay phúc lợi khác.
Tài khoản hưu trí cá nhân
Mỗi người lao động sẽ có một hoặc nhiều tài khoản hưu trí cá nhân, ghi nhận toàn bộ khoản đóng góp, kết quả đầu tư và chi phí liên quan. Khoản tiền tích lũy được quản lý, đầu tư theo nguyên tắc thị trường, đảm bảo minh bạch, an toàn và hướng tới gia tăng giá trị tài sản theo thời gian.
Mức đóng và điều kiện hưởng
Người lao động và chủ sử dụng lao động thỏa thuận tự nguyện về mức đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung. Điều kiện để người lao động được hưởng phần đóng góp từ doanh nghiệp và kết quả đầu tư phải được nêu cụ thể trong thỏa thuận giữa chủ sử dụng lao động và doanh nghiệp. Nếu có yêu cầu về thời gian làm việc tối thiểu, thời gian này không quá 5 năm.
Trường hợp đặc biệt được hưởng quyền lợi
Ngoài các điều kiện trên, người lao động còn được hưởng quyền lợi khi thuộc các trường hợp: tử vong, mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS), suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng. Lao động là công dân nước ngoài không tiếp tục cư trú tại Việt Nam hoặc giấy phép lao động, chứng chỉ hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn cũng thuộc diện hưởng quyền lợi.
Đầu tư quỹ hưu trí bổ sung
Quỹ hưu trí bổ sung được phép đầu tư để tăng giá trị thông qua các kênh như trái phiếu Chính phủ, tín phiếu Kho bạc Nhà nước, công trái xây dựng Tổ quốc, tiền gửi ngân hàng, cổ phiếu niêm yết, trái phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán. Ví dụ, giá trị đầu tư vào trái phiếu Chính phủ (bao gồm đầu tư qua chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán) tối thiểu bằng 40% tổng giá trị tài sản ròng của quỹ đối với quỹ từ 5 tỉ đồng trở lên.
Cơ chế giám sát
Doanh nghiệp quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung phải báo cáo định kỳ hằng quý, hằng năm tới Bộ Tài chính. Nếu cần thiết, cơ quan quản lý có quyền yêu cầu ngân hàng giám sát báo cáo bất thường về việc giám sát quỹ hưu trí. Cơ chế giám sát nhiều tầng được quy định rõ để bảo vệ người tham gia.
Quy trình tham gia
Người sử dụng lao động xây dựng thỏa thuận, lấy ý kiến người lao động, sau đó ký kết với từng cá nhân hoặc chủ tịch Công đoàn sau khi có ý kiến tập thể. Tiếp đó, doanh nghiệp ký hợp đồng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung với đơn vị quản lý quỹ hưu trí. Người lao động được mở tài khoản hưu trí cá nhân để ghi nhận các khoản đóng góp từ doanh nghiệp và người lao động (nếu có).
Thực trạng hưởng lương hưu tại Việt Nam
Cả nước có 3,4 triệu người hưởng lương hưu, trợ cấp với các mức khác nhau: hơn 11.500 người hưởng từ 20 triệu đồng/tháng trở lên; gần 418.500 người hưởng từ 10 đến dưới 20 triệu đồng; 1,063 triệu người hưởng từ 6 đến dưới 10 triệu đồng; 1,347 triệu người hưởng từ 3 đến dưới 6 triệu đồng; 144.850 người hưởng từ 2,34 đến dưới 3 triệu đồng và gần 419.400 người hưởng dưới 2,34 triệu đồng - tương đương mức lương cơ sở.
