Dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành đặt mục tiêu đưa vào khai thác thương mại trong năm 2026, một mục tiêu được xem là “bắt buộc phải thực hiện”. Lãnh đạo Chính phủ đã yêu cầu huy động tối đa nhân lực và thiết bị để hoàn thành nhiệm vụ này. Tuy nhiên, bài toán về nguồn nhân lực cho cả giai đoạn xây dựng và vận hành đang đặt ra nhiều thách thức.
Hai nhóm nhân lực chính
Từ góc độ quản trị dự án, có thể phân biệt hai nhóm nguồn nhân lực lớn đối với một sân bay mới. Thứ nhất là nhóm phục vụ thi công và hoàn thiện dự án, thường kéo dài 3-5 năm. Nhóm này gồm kỹ sư xây dựng, kiến trúc sư, chuyên gia nền móng, công nhân đổ bê tông, thợ lắp ráp kết cấu thép, chuyên gia hệ thống cơ điện (MEP) và lao động phổ thông. Lực lượng này mang tính thời vụ, biến động cao; sau khi hoàn thành gói thầu, họ di chuyển sang công trình khác.
Thứ hai là nhóm nhân lực khai thác và vận hành sân bay, bắt đầu từ giai đoạn chuyển giao khai thác (ORAT). Lực lượng này gắn bó lâu dài, song hành cùng hoạt động của cảng hàng không. Theo IATA, giai đoạn ORAT cần được thiết kế để mọi yếu tố sẵn sàng trước ngày khai trương, bao gồm lập kế hoạch, thử nghiệm hệ thống, đào tạo nhân viên và các cuộc thử nghiệm toàn diện.
Thách thức về nhân lực xây dựng
Báo chí gần đây phản ánh tình trạng thiếu lao động trên công trường, có thời điểm thiếu cục bộ hơn 40%. Tuy nhiên, hàng nghìn công nhân, kỹ sư vẫn nỗ lực thi công nhà ga hành khách để kịp tiến độ. Thực tế, thiếu nhân lực thi công hạ tầng sân bay là vấn đề toàn cầu. Tại Hoa Kỳ, khảo sát AGC/NCCER năm 2025 cho thấy 92% công ty xây dựng gặp khó khăn tuyển dụng, 45% cho biết tình trạng này gây chậm trễ dự án.
Với dự án Long Thành, từ chỉ đạo của Chính phủ và nỗ lực của các đơn vị, có cơ sở tin tưởng giai đoạn xây dựng cơ bản sẽ về đích đúng tiến độ. Về lâu dài, cần liên kết với cộng đồng địa phương để đào tạo, sử dụng lao động ổn định và ứng dụng công nghệ, tự động hóa để giảm phụ thuộc vào sức người.
Nhân lực vận hành: Yếu tố then chốt
Vấn đề cấp bách hiện nay là nguồn nhân lực vận hành. Nếu không có đủ nhân sự, sân bay hoàn thiện về vật lý sẽ không thể hoạt động. Thiếu hụt nhân lực vận hành dẫn đến tắc nghẽn, vi phạm an toàn, gián đoạn chuyến bay, mất mát hành lý, thậm chí buộc phải đóng cửa một phần công suất.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hậu quả của chuẩn bị không tốt. Sân bay Heathrow Terminal 5 (Anh) năm 2008 gặp rối loạn vận hành do nhân viên chưa quen thao tác, dẫn đến hủy hàng trăm chuyến bay và 15.000 kiện hành lý bị ảnh hưởng. Sân bay Quốc tế Denver và nhà ga mới của sân bay New Orleans (Mỹ) cũng từng trục trặc vì khâu thử nghiệm, đào tạo chưa đầy đủ.
Thành phần tham gia ORAT rất đa dạng: cơ quan quản lý nhà nước (Cảng vụ hàng không, Hải quan, xuất nhập cảnh, Kiểm dịch y tế), quản lý bay (ATC), đơn vị khai thác cảng, hãng hàng không, công ty phục vụ mặt đất, an ninh hàng không, bảo dưỡng máy bay (MRO), và doanh nghiệp nhượng quyền thương mại. Phần lớn vị trí yêu cầu giấy phép hoặc chứng chỉ theo quy định quốc gia và tiêu chuẩn ICAO, IATA. Đào tạo kéo dài từ vài tháng (nhân viên bốc xếp hành lý) đến nhiều năm (kiểm soát viên không lưu, kỹ sư bảo dưỡng).
Giải pháp thu hút và chuẩn bị nhân lực
Hiện nay, ACV và các cơ quan đang quyết liệt tuyển dụng sớm để đào tạo cho giai đoạn vận hành. Cần có cơ chế đãi ngộ đặc thù (lương, nhà ở, phụ cấp, học tập, công việc cho gia đình, luân chuyển nhân sự) để thu hút nhân lực chất lượng cao, như kiểm soát viên không lưu, kỹ sư bảo trì, bảo dưỡng tàu bay.
Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong phục vụ mặt đất và quản lý vận hành. Thay thế lao động cơ bắp bằng xe điện, tự động hóa luồng hành khách sinh trắc học và ứng dụng AI vào hệ thống điều phối sẽ giúp Long Thành hoạt động với công suất tối đa và nhân lực tối thiểu.
ACV đã tổ chức lễ ra quân 180 ngày đêm tăng tốc hoàn thành sân bay Long Thành, dự kiến vận hành thử nghiệm ba đợt vào tháng 9, 10, 11 trước khi khai thác chính thức. Với sự chuẩn bị nhân lực “kép” cho mọi giai đoạn theo nguyên tắc “tiêu chuẩn toàn cầu, gắn bó với địa phương”, Long Thành và các sân bay lớn của Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để thành công.
