Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP.HCM đã nhiều lần kiến nghị bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc, nhằm mở rộng an sinh xã hội cho hàng trăm nghìn lao động nền tảng trong nền kinh tế số. Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số đã tạo ra những hình thức việc làm mới với quy mô ngày càng lớn, trong đó tài xế công nghệ trở thành lực lượng lao động quan trọng trong chuỗi vận tải, giao nhận và dịch vụ số.
Khoảng 400.000 tài xế công nghệ tại TP.HCM
Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, giữa năm 2025, thành phố có khoảng 400.000 tài xế xe ôm công nghệ hoạt động trên các nền tảng. Nhiều người xem đây là công việc toàn thời gian với nguồn thu nhập ổn định, trong khi một bộ phận khác làm bán thời gian để tăng thu nhập. Sự gia tăng nhanh của lực lượng lao động nền tảng cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách an sinh xã hội, bảo đảm quyền lợi lâu dài cho người lao động và phù hợp với mô hình việc làm mới.
Cơ sở pháp lý và thực tiễn cho đề xuất
BHXH TP.HCM cho biết, đề xuất này được đặt ra từ những căn cứ thực tiễn và pháp lý cụ thể. Thực tiễn cho thấy lao động nền tảng phát triển nhanh, số lượng tài xế công nghệ ngày càng gia tăng, có việc làm và nguồn thu nhập ổn định. Hoạt động của nhóm lao động này có nhiều yếu tố tương đồng với quan hệ lao động như có công việc được trả công, chịu sự quản lý, điều hành, đánh giá hiệu suất và kiểm soát hoạt động thông qua nền tảng số.
Về cơ sở pháp lý, khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động. Đồng thời, điểm a khoản 3 Điều 74 Nghị định số 158 ngày 18.12.2024 quy định đơn vị kinh doanh vận tải có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các loại bảo hiểm và bảo đảm quyền lợi của người lao động theo quy định.
Hành lang pháp lý từ Luật BHXH mới
Khoản 6 Điều 2 Luật BHXH số 41/2024/QH15 cũng tạo hành lang pháp lý để nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với các nhóm có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội.
Ngày 12.6, tại hội nghị Lao động quốc tế lần thứ 114 ở Geneva (Thụy Sĩ), Công ước đầu tiên về lao động nền tảng số đã chính thức được thông qua, mở ra bước chuyển mới trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của người lao động trên môi trường số. Theo BHXH TP.HCM, sự kiện này cho thấy việc mở rộng chính sách an sinh đối với lao động nền tảng không còn là lựa chọn riêng của từng quốc gia mà đang trở thành yêu cầu tất yếu của nền kinh tế số hiện đại.
Đề xuất mức đóng linh hoạt qua nền tảng số
Theo đề xuất nghiên cứu của BHXH TP.HCM, mức đóng BHXH dự kiến được xác định trên cơ sở thỏa thuận giữa tài xế công nghệ và nền tảng số; mức thấp nhất bằng mức lương tối thiểu và mức cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu theo quy định. Việc đóng BHXH dự kiến được thực hiện hằng tháng thông qua tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, đơn vị quản lý nền tảng số và các tổ chức hoạt động kinh tế số khác theo quy định của Chính phủ.
Mục tiêu an sinh bền vững
BHXH TP.HCM nhấn mạnh, việc nghiên cứu bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc không chỉ góp phần mở rộng diện bao phủ BHXH theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững, thích ứng với sự phát triển của nền kinh tế số, bảo đảm mọi người lao động đều có cơ hội được bảo vệ và không ai bị bỏ lại phía sau.
Phản hồi từ tài xế công nghệ
Gắn bó với nghề chạy xe công nghệ hơn 6 năm, anh Trần Gia Phát (ở phường Bình Lợi Trung, TP.HCM) cho biết ủng hộ đề xuất của BHXH TP.HCM. "Nghe tin BHXH TP.HCM đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện bắt buộc, tôi thấy cũng hay. Nếu chẳng may khi tài xế có gặp chuyện gì thì sẽ có bảo hiểm, cũng giúp gia đình tài xế bớt áp lực hơn", anh Phát chia sẻ.
Tương tự, nhiều tài xế công nghệ tại TP.HCM cho biết khi còn khỏe mạnh, họ ít nghĩ đến bảo hiểm, nhưng chỉ khi gặp tai nạn hoặc ốm đau mới thấy rõ những khó khăn khi không có chỗ dựa an sinh. Do thường xuyên làm việc ngoài đường từ 10 đến 12 giờ mỗi ngày, đối mặt nhiều rủi ro, các tài xế mong cơ quan chức năng xây dựng mức đóng BHXH linh hoạt, phù hợp với thu nhập thực tế từng tháng để có thể yên tâm gắn bó với nghề, đồng thời có điểm tựa khi ốm đau hoặc về già.
