Gần 38 triệu lao động Việt Nam chưa qua đào tạo đang là thách thức lớn đối với mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, theo lãnh đạo Cục Việc làm (Bộ Nội vụ). Ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm, nhấn mạnh rằng thiếu lao động kỹ thuật và nhân lực chất lượng cao hiện là điểm nghẽn của nền kinh tế.
Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng nhưng vẫn thấp
Dù tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đã tăng từ 15,6% năm 2011 lên khoảng 29,2% năm 2025, nhưng gần 3/4 lực lượng lao động vẫn chưa có chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật. Con số này tương đương khoảng 38 triệu người chưa qua đào tạo, khiến nguồn cung lao động không đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế số, chuyển đổi xanh và công nghiệp hóa.
Giải pháp đột phá: 'Đặc khu phát triển nhân lực'
Trước thực trạng này, Cục Việc làm đang nghiên cứu thí điểm xây dựng “đặc khu phát triển nhân lực” với cơ chế ưu đãi cao nhất để thu hút các tập đoàn đa quốc gia, trường đại học danh tiếng thiết lập trung tâm đào tạo tại Việt Nam. Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái đào tạo chuẩn quốc tế, làm nòng cốt phát triển đội ngũ chuyên gia và lao động kỹ năng cao.
Đổi mới giáo dục nghề nghiệp và phân luồng học sinh
Một giải pháp căn bản khác là đổi mới giáo dục nghề nghiệp, đẩy mạnh phân luồng sau trung học cơ sở. Ông Bình cho biết, các nước phân luồng 50-70% học sinh học nghề sau THCS, giúp lao động gia nhập thị trường sớm hơn 3 năm so với đại học. Nếu áp dụng, mỗi năm Việt Nam có thêm 500.000 người đi làm sớm, khắc phục tình trạng thiếu lao động do già hóa dân số.
Doanh nghiệp tham gia đào tạo: 'Xóa mù kỹ thuật'
Bà Phạm Thị Hồng Yến, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty Intel Products Việt Nam, nhấn mạnh: “Bây giờ không còn xóa mù chữ nữa mà là xóa mù kỹ thuật”. Intel Việt Nam đã hỗ trợ nhân viên từ trình độ phổ thông học lên trung cấp, cao đẳng, đại học, tiến tới xóa nhóm lao động trình độ thấp. Bà Yến cho rằng người lao động cũng phải tự giác học tập, vì trong kỷ nguyên số, học tập là con đường tất yếu.
Liên kết bốn nhà: Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp, người lao động
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, đề xuất phát triển hệ sinh thái kết nối giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động. Cần có cơ chế liên kết thực chất giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm và hiệp hội ngành nghề để dự báo nhu cầu nhân lực, cập nhật chuẩn đầu ra. Ông nhấn mạnh: “Cần xem đào tạo lại, đào tạo thường xuyên là một cấu phần của chính sách phát triển năng suất lao động”.
Doanh nghiệp phải đóng góp vào đào tạo nhân lực
PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện nghiên cứu đời sống xã hội, cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ hưởng lợi từ lao động do nhà nước đào tạo. Ông đề xuất tham khảo mô hình quốc tế: doanh nghiệp phải tham gia đào tạo hoặc đóng một phần lợi nhuận vào quỹ chung hỗ trợ phát triển nhân lực, tạo động lực khuyến khích và công bằng.
