Ngày 1/7/1996, Công đoàn Tổng Công ty Than Việt Nam (tiền thân của Công đoàn Than Khoáng sản Việt Nam) ra đời trong bối cảnh ngành Than đối mặt với khủng hoảng: khai thác trái phép phức tạp, tài nguyên và môi trường suy thoái, sản xuất đình trệ, đời sống người lao động khó khăn. Ngay sau thành lập, tổ chức này đã nhanh chóng ổn định bộ máy, củng cố niềm tin cho công nhân, cùng chuyên môn tháo gỡ khó khăn, giữ chân người lao động bám mỏ.
Vai trò trung tâm đoàn kết và bảo vệ quyền lợi
Qua các kỳ đại hội, Công đoàn xác định mục tiêu xuyên suốt: củng cố tổ chức, đổi mới hoạt động vì lợi ích người lao động; cùng chuyên môn sắp xếp sản xuất; cùng địa phương chăm lo an sinh xã hội. Ngày 18/7/2006, Đoàn Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quyết định thành lập Công đoàn Than Khoáng sản Việt Nam trực thuộc Tổng Liên đoàn, đồng bộ với mô hình đa ngành của Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV). Năm 2011, Công đoàn TKV gia nhập Công đoàn Mỏ và Năng lượng thế giới, khẳng định vị thế quốc tế.
Trong 30 năm, người lao động TKV trải qua nhiều biến động kinh tế, thiên tai như bão Yagi, đại dịch Covid-19. Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Nguyễn Anh Tuấn khẳng định: "30 năm qua, Công đoàn TKV luôn giữ vững vai trò là trung tâm đoàn kết, tập hợp người lao động, là cầu nối tin cậy giữa Đảng, chuyên môn và công nhân, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đoàn viên."
Phong trào thi đua tạo động lực phát triển
Các phong trào như "Vinh quang Thợ mỏ", "Doanh nghiệp vì thợ mỏ", "Tháng Công nhân" lan tỏa tinh thần đổi mới, sáng tạo. Phong trào "Lao động giỏi-Lao động sáng tạo" đã khơi dậy hàng chục nghìn sáng kiến, làm lợi cho doanh nghiệp hàng nghìn tỷ đồng. Năm 2025, gần 14.500 thợ lò đạt thu nhập 300 triệu đồng/năm; hơn 600 thợ lò thu nhập 500-600 triệu đồng; hơn 100 thợ lò đạt 600 triệu đồng; đặc biệt 7 thợ mỏ thu nhập hơn 700 triệu đồng.
Chăm lo đời sống và an sinh xã hội
Chương trình "Tết thợ mỏ" triển khai từ năm 2020 với phương châm "Tất cả người lao động TKV đều có Tết" đã trở thành thương hiệu. Hàng nghìn "Mái ấm Công đoàn" được xây dựng với mức hỗ trợ 50-90 triệu đồng/căn từ năm 2025. 100% người lao động được khám sức khỏe định kỳ; chế độ ăn định lượng, xe đưa đón, tắm nước nóng, giặt quần áo cho thợ lò được quan tâm. Các hoạt động văn hóa, thể thao, "Tiếng hát Thợ mỏ", "Giờ thứ 9" góp phần nâng cao đời sống tinh thần.
Thành tựu và định hướng tương lai
Công đoàn và người lao động toàn ngành đã được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba (2002), hạng Nhì (2006), hạng Nhất (2011) và Huân chương Lao động hạng Ba lần thứ 2 dịp 30 năm thành lập. Chủ tịch Công đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam Lê Thanh Xuân cho biết: "Trong bối cảnh chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp mới, Công đoàn đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, thực hiện tốt vai trò đại diện, chăm lo, bảo vệ; đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ công nhân hiện đại, chuyên nghiệp."
