Phát hiện tài liệu Võ kinh thời Nguyễn quý hiếm tại Huế
Theo thông tin mới nhất, một tập sách cổ bằng chữ Hán và chữ Nôm, thuộc môn phái Võ ta - Hổ quyền đạo, đã được phát hiện và lưu giữ cẩn thận. Tập tài liệu này được chép tay trên giấy mỏng, đã cũ sờn theo thời gian, với phần bìa hư hỏng được võ sư Đoàn Phú khâu lại bằng giấy bóng. Bên trong, nội dung phong phú bao gồm hai phần chính, phản ánh sâu sắc nền võ học Việt Nam dưới thời nhà Nguyễn.
Nội dung chi tiết của tập tài liệu
Phần đầu tiên của tập sách có tên Võ kinh tự, giới thiệu tổng quan về Võ kinh và Võ kỳ khoa văn (còn gọi là Võ cử). Phần này mô tả quy định tổ chức các kỳ khoa thi võ, diễn ra ba năm một lần vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, tương tự như các kỳ thi văn thời đó. Mục đích của những kỳ thi này là tuyển chọn nhân tài võ nghệ và võ lược, phục vụ cho đất nước.
Phần thứ hai tập trung vào 16 bài quyền pháp và các bài về sử dụng binh khí. Cụ thể, về quyền pháp, có các bài thiệu như: Mộc thiểu thảo pháp (thường gọi là bài quyền Ngọc Trản), Song xỉ diễn âm thảo pháp, Thái âm đấu Thái dương thảo pháp, Tứ chi bộ quyền thảo pháp, và Độc lập mai hoa quyền thảo pháp. Về binh khí, tập sách ghi chép các bài về côn (gậy), siêu đao, trường kiếm, song phủ (búa), trường côn, long đao, và song kiếm.
Nguồn gốc và ý nghĩa lịch sử
Theo võ sư Đoàn Phú, tập tài liệu này được truyền lại từ mẹ của ông, võ sư Nguyễn Hữu Thị Trúc, em gái của võ sư Nguyễn Hữu Cẩn. Đây là tài liệu ghi chép các bài Võ kinh, dùng để dạy học trò trong môn phái, nhằm chuẩn bị cho các kỳ thi võ tại triều đình. Võ sư Đoàn Phú nhấn mạnh rằng, nền võ học Việt Nam đến thời nhà Nguyễn đã được thống nhất và chuẩn hóa thành Võ kinh, một loại võ phục vụ chiến đấu trong quân đội. Tuy nhiên, khái niệm này thường bị nhầm lẫn với võ cổ truyền.
Triều Nguyễn không chỉ có Võ kinh mà còn thành lập trường dạy võ của triều đình, như Trường Anh Danh Giáo Dưỡng, được xây dựng đầu thời Minh Mạng (khoảng năm 1826). Trường này nằm trong Kinh thành Huế, tại địa chỉ 168 Mai Thúc Loan ngày nay, và được xếp hạng di tích lịch sử kiến trúc cấp tỉnh từ năm 2006. Bên cạnh đó, vua Minh Mạng còn cho xây dựng Võ miếu vào tháng 11 năm 1835 tại làng An Ninh Thượng (nay là thôn An Bình, phường Kim Long, TP. Huế) để tôn vinh các danh tướng.
Hệ thống thi cử võ thuật thời Nguyễn
Năm 1837, khoa thi Hương võ và Hội võ lần đầu tiên được tổ chức. Triều đình quy định các kỳ thi Hương võ vào các năm Dần, Thân, Tỵ, Hợi, và kỳ thi Hội võ vào các năm Tý, Mão, Ngọ, Dậu. Trong thi Hương võ, thí sinh trúng 3 kỳ đầu được công nhận là cử nhân võ, trúng 2 kỳ là tú tài võ. Các cử nhân võ phải trải qua phần phúc hạch, trả lời câu hỏi từ sách Võ kinh, Tứ thư, và Ngũ kinh. Những ai thông suốt cả Võ kinh và Tứ thư sẽ được xếp hạng đầu bảng.
Theo Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, kỳ thi Hội võ bao gồm ba nội dung thi. Thí sinh nào vượt qua cả ba và có kiến thức văn chương sẽ được vào thi tại cung điện nhà vua. Tại đây, những người có điểm cao về binh pháp và văn lý sẽ đỗ tiến sĩ võ, trong khi những người không vào được cung điện sẽ liệt làm phó bảng võ. Sau khi thi đỗ, các võ sinh được triều đình vinh danh và bổ nhiệm vào các chức quan võ.
Giá trị di sản và bảo tồn
Tập tư liệu Võ kinh của môn phái Võ ta - Hổ quyền đạo mà võ sư Đoàn Phú lưu giữ không chỉ là tài liệu giảng dạy cho các kỳ thi võ thời Nguyễn, mà còn là minh chứng rõ nét cho hệ thống võ học được chuẩn hóa và phổ biến trên toàn quốc. Sau này, các bài Võ kinh vẫn được truyền dạy song song với các bài võ cổ truyền của môn phái. Qua đó, tài liệu này khẳng định Võ kinh thời Nguyễn là một hệ thống bài bản, được đưa vào giảng dạy trong nhà trường võ và các môn phái, nhằm tuyển chọn Võ quan, và đây cũng là tài liệu quý hiếm nhất còn được lưu giữ đến ngày nay.
