Công nghệ VAR hủy bàn thắng của Ai Cập trước Argentina
Tại World Cup 2026, trận đấu giữa Argentina và Ai Cập diễn ra tối 7/7 đã chứng kiến sự can thiệp quyết liệt của công nghệ VAR. Phút 62, Mostafa Ziko tưởng như đã ghi bàn thắng quan trọng nhất sự nghiệp khi sút tung lưới Argentina. Tuy nhiên, sau khi tổ VAR cảnh báo, trọng tài François Letexier đã ra màn hình bên đường biên xem lại tình huống và quyết định hủy bàn thắng.
Cuối trận, VAR tiếp tục kiểm tra hai tình huống Ai Cập đòi phạt đền, đều xác nhận trọng tài không mắc sai sót. Chỉ trong một trận đấu, VAR ba lần can thiệp và cả ba lần đều tác động trực tiếp đến cục diện trận đấu. Tình huống này phản ánh rõ cách công nghệ đang vận hành tại World Cup 2026 - giải đấu được xem là bước tiến lớn nhất của công nghệ hỗ trợ trọng tài kể từ khi VAR ra đời.
VAR là gì và nguyên tắc hoạt động
VAR là viết tắt của Video Assistant Referee (Trợ lý trọng tài video), được FIFA phát triển từ dự án Refereeing 2.0 năm 2010. Công nghệ này hỗ trợ trọng tài khi bỏ lỡ hoặc không thể quan sát một tình huống quan trọng, dẫn đến sai sót trong những quyết định mang tính bước ngoặt. Một tổ VAR hoàn chỉnh gồm ba người: trọng tài VAR chính, trợ lý VAR và kỹ thuật viên điều khiển hệ thống phát lại. Họ làm việc trong phòng điều hành video với hàng chục màn hình hiển thị mọi góc quay của trận đấu.
Nhiệm vụ của tổ VAR là theo dõi toàn bộ trận đấu theo thời gian thực. Mỗi tình huống quan trọng đều được kiểm tra ngay lập tức. Nếu phát hiện trọng tài có thể đã mắc lỗi, VAR sẽ liên lạc qua tai nghe và đề nghị xem xét lại. Tuy nhiên, VAR không có quyền thay trọng tài đưa ra quyết định. Sau khi nhận thông tin, trọng tài chính có thể giữ nguyên quyết định ban đầu, thay đổi ngay theo tư vấn của VAR nếu đó là lỗi mang tính thực tế, hoặc trực tiếp ra màn hình bên đường biên để xem lại trước khi đưa ra phán quyết cuối cùng.
Điểm cốt lõi của VAR là nguyên tắc "clear and obvious" (rõ ràng và hiển nhiên). FIFA quy định chỉ những sai sót rõ ràng hoặc tình huống nghiêm trọng bị bỏ sót mới đủ điều kiện để hệ thống can thiệp. Nếu một tình huống vẫn còn có thể tranh luận hợp lý, quyết định ban đầu của trọng tài sẽ được giữ nguyên.
Phạm vi can thiệp của VAR tại World Cup 2026
Trước World Cup 2026, VAR chỉ được phép can thiệp ở bốn nhóm tình huống: bàn thắng và các lỗi xảy ra trong pha bóng dẫn đến bàn thắng; phạt đền; thẻ đỏ trực tiếp; trọng tài rút thẻ nhầm cầu thủ. Tại World Cup 2026, FIFA mở rộng thêm hai trường hợp mới: quyết định phạt góc và phạt thẻ vàng thứ hai dẫn đến truất quyền thi đấu.
Điều này đồng nghĩa phần lớn các pha phạm lỗi thông thường vẫn không được xem lại. Chỉ khi chúng trực tiếp dẫn đến bàn thắng, quyết định phạt đền hoặc thẻ đỏ, VAR mới được phép can thiệp. Đó là lý do bàn thắng của Ai Cập bị hủy: dù Marwan Attia phạm lỗi ở khu vực giữa sân, tình huống này vẫn nằm trong chuỗi dẫn đến bàn thắng nên trọng tài buộc phải xem xét và hủy bàn theo luật.
Công nghệ khác tại World Cup 2026
Ngoài VAR, World Cup 2026 còn chứng kiến sự kết hợp của nhiều công nghệ khác nhằm nâng độ chính xác lên mức cao nhất. Đáng chú ý nhất là công nghệ việt vị bán tự động (SAOT). Hệ thống sử dụng tới 30 camera chuyên dụng, trong đó một số ghi hình với tốc độ gấp đôi thông thường, kết hợp trí tuệ nhân tạo để theo dõi chuyển động của cầu thủ và xác định chính xác thời điểm chuyền bóng. Khi xuất hiện nghi ngờ việt vị, phần mềm sẽ tự động dựng mô hình 3D giúp trọng tài kiểm tra nhanh hơn nhiều so với trước đây.
Bước tiến đáng chú ý nhất nằm trong chính quả bóng thi đấu Adidas Trionda. Bên trong quả bóng là cảm biến có khả năng ghi nhận mọi điểm tiếp xúc, kể cả những cú chạm rất nhẹ mà mắt thường gần như không thể phát hiện. Dữ liệu này được truyền theo thời gian thực tới hệ thống VAR, giúp xác định chính xác thời điểm cầu thủ chạm bóng.
Công nghệ này tạo nên một trong những quyết định gây tranh cãi nhất từ đầu giải khi Croatia bị từ chối bàn gỡ hòa trước Bồ Đào Nha. Hệ thống xác định Igor Mantanovic đã có một pha chạm cực nhẹ bằng đầu - thậm chí có ý kiến cho rằng chỉ bằng phần ngọn tóc - trước khi bóng đến chân Josko Gvardiol ghi bàn. Pha chạm nhỏ đến mức gần như không làm thay đổi quỹ đạo bóng nhưng đủ để thay đổi tình huống việt vị, khiến bàn thắng bị hủy.
Theo FIFA, cảm biến trong quả bóng có thể phát hiện mọi va chạm và hiển thị cho khán giả truyền hình dưới dạng đồ họa nhịp tim, cung cấp dữ liệu chưa từng có cho các trọng tài. Nhờ đó, độ chính xác của các quyết định được cải thiện rõ rệt. Ở World Cup 2026, SAOT rút ngắn thời gian kiểm tra việt vị, còn VAR sửa nhiều quyết định liên quan đến nhận diện nhầm cầu thủ, bỏ sót phạt đền hoặc các pha vào bóng nguy hiểm.
Tranh cãi và tác động của công nghệ
Tuy nhiên, công nghệ không khiến tranh cãi biến mất. Theo Forbes, sau trận Croatia - Bồ Đào Nha, nhiều người hâm mộ thừa nhận quyết định đúng theo luật nhưng vẫn cảm thấy khó chấp nhận khi một đội tuyển bị loại chỉ bởi pha chạm bóng mà gần như không ai trên sân có thể nhìn thấy. HLV Croatia Zlatko Dalic cho rằng những quyết định như vậy đã lấy đi niềm vui của bóng đá. Ngược lại, HLV Bồ Đào Nha Roberto Martinez khẳng định dữ liệu từ vi mạch trong quả bóng mang tính khách quan và đó chính là lý do VAR phải can thiệp.
Bản thân VAR cũng không loại bỏ hoàn toàn yếu tố con người. Ngoại trừ những quyết định mang tính thực tế như xác định việt vị hay vị trí phạm lỗi, hầu hết tình huống vẫn cần trọng tài đánh giá mức độ nguy hiểm, ý đồ của cầu thủ hoặc có đủ căn cứ để thổi phạt đền hay không. Điều này thể hiện rõ trong chiến thắng của Mỹ trước Bosnia và Herzegovina, khi trọng tài chỉ rút thẻ đỏ với Folarin Balogun sau khi xem lại màn hình. Không ít ý kiến cho rằng góc quay chậm khiến pha phạm lỗi trở nên nghiêm trọng hơn so với diễn biến thực tế.
Nhìn chung, World Cup 2026 đang cho thấy công nghệ hiện diện nhiều hơn bao giờ hết trong bóng đá. VAR, SAOT, cảm biến trong bóng và trí tuệ nhân tạo đã giúp các quyết định trở nên chính xác hơn, hạn chế những sai sót có thể làm thay đổi kết quả trận đấu. Đổi lại, độ chính xác cao cũng khiến khán giả phải chờ vài phút mới biết một bàn thắng có được công nhận hay không. Những màn ăn mừng có thể bị gián đoạn, và kết quả của một pha bóng đôi khi lại được quyết định bởi khoảng cách chỉ vài centimet hoặc một cú chạm rất nhẹ mà gần như không ai trên sân có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
