World Cup 2026 là kỳ đầu tiên trong lịch sử có 48 đội tham dự, thay vì 32 đội như gần ba thập niên trước. Sự thay đổi này mang đến nhiều cơ hội hơn cho các nền bóng đá nhỏ, nhưng cũng làm dấy lên tranh luận về chất lượng và giá trị của giải đấu.
FIFA bảo vệ thể thức mới: Cơ hội cho nhiều quốc gia hơn
FIFA lý giải việc mở rộng lên 48 đội nhằm giúp nhiều quốc gia, cầu thủ và người hâm mộ có cơ hội chạm tay vào giấc mơ World Cup. Với các đội tuyển ngoài nhóm quyền lực truyền thống, đây rõ ràng là một cơ hội lớn. Tuy nhiên, không phải ai cũng hào hứng với thay đổi này.
Carlos Queiroz phản biện: Giá trị từ sự khan hiếm
HLV trưởng tuyển Ghana, Carlos Queiroz, là một trong những tiếng nói phản biện đáng chú ý nhất. Điều thú vị là Ghana của ông không bị loại vì thể thức mới; ngược lại, họ hưởng lợi từ nó. Ghana thắng Panama, giành một điểm trước Anh và đi tiếp với tư cách một trong những đội đứng thứ ba có thành tích tốt nhất. Dù vậy, Queiroz vẫn đặt câu hỏi: "World Cup còn giá trị đặc biệt không, nếu ngày càng nhiều đội có thể góp mặt?" Ông nói: "Giá trị đến từ sự khan hiếm. Khi một tấm vé World Cup trở nên dễ đạt hơn, cảm giác thiêng liêng của nó cũng có nguy cơ giảm xuống."
Thêm cơ hội, thêm hy vọng cho các nền bóng đá nhỏ
Không thể phủ nhận World Cup 48 đội tạo ra nhiều câu chuyện hơn. Những nền bóng đá ít khi xuất hiện trên sân khấu lớn có thêm cơ hội để bước ra ánh sáng. Với cầu thủ, đó có thể là đỉnh cao sự nghiệp; với người hâm mộ, đó là niềm tự hào quốc gia. Thể thức mới cũng giữ cho nhiều đội sống lâu hơn trong giải. Ngay cả khi không đứng nhất hoặc nhì bảng, một đội xếp thứ ba vẫn còn quyền hy vọng. Họ chưa phải dọn hành lý ngay sau trận cuối cùng, mà còn phải chờ kết quả ở các bảng khác để biết mình có đủ điều kiện vào vòng knock-out hay không.
Chi tiết này tạo ra một kiểu kịch tính riêng. Sau khi hoàn tất vòng bảng, các đội đứng thứ ba có thể rơi vào trạng thái vừa hy vọng vừa thấp thỏm. Một kết quả ở bảng khác có thể kéo họ vào vòng sau, hoặc đẩy họ về nước. Với khán giả trung lập, đó là thêm lớp hồi hộp. Ghana là ví dụ rõ nhất: đội bóng của Queiroz thua Croatia 1-2 ở lượt cuối, nhưng vẫn vượt qua vòng bảng. Trong thể thức cũ, cơ hội như vậy khó xuất hiện hơn.
Nhiều hơn chưa chắc hay hơn: Vòng loại và vòng bảng mất đi sự khắc nghiệt
Queiroz lo ngại World Cup 48 đội làm giảm độ khắc nghiệt của vòng loại. Đây là vấn đề cốt lõi. World Cup từng đặc biệt vì rất khó đến được đó. Một đội tuyển phải vượt qua hành trình dài, căng thẳng và nhiều rủi ro để giành vé. Khi số suất tăng lên, vòng loại có nguy cơ mất bớt sức nặng. Queiroz lấy Nam Mỹ làm ví dụ: với 10 đội tuyển, khu vực này hiện có 6 suất trực tiếp, còn đội xếp thứ bảy vẫn có thêm cơ hội qua play-off liên lục địa. Trong bối cảnh ấy, việc thất bại ở vòng loại trở nên khó hơn trước.
Ngay cả vòng bảng cũng thay đổi. Khi các đội xếp thứ ba vẫn có thể đi tiếp, vòng bảng không còn tàn nhẫn như trước. Một đội có thể chơi chưa thật sự thuyết phục, nhưng vẫn còn đường sống. Queiroz gọi vòng bảng giống "phần khởi động". Theo ông, World Cup thật sự chỉ bắt đầu từ vòng knock-out. Nhận xét này có phần gay gắt, nhưng không phải vô lý. Với thể thức 48 đội, giải đấu có thể dài hơn, đông hơn, nhưng phần căng nhất bị đẩy lùi về sau.
Đánh đổi: Mở rộng hay phình to?
Vậy World Cup 48 đội có hấp dẫn không? Có, nếu người ta nhìn vào độ phủ, số lượng trận đấu và cơ hội cho các đội nhỏ. Không, hoặc ít nhất là chưa chắc, nếu tiêu chuẩn là chất lượng cạnh tranh ở mức cao nhất từ đầu đến cuối. Vấn đề nằm ở sự đánh đổi. FIFA có một giải đấu lớn hơn. Người hâm mộ có nhiều trận để xem hơn. Các đội tuyển nhỏ có thêm hy vọng. Nhưng World Cup cũng có thể mất đi một phần sự khan hiếm từng làm nên hào quang của nó.
Bóng đá luôn cần mở rộng. Nhưng World Cup không chỉ là một lễ hội đông người. Nó còn là sân khấu của những đội xứng đáng nhất. Khi ranh giới ấy bị kéo giãn, câu hỏi của Queiroz trở nên đáng suy nghĩ: World Cup đang hấp dẫn hơn, hay chỉ đang phình to hơn?
