Đêm 7/7, trận đấu giữa Argentina và Ai Cập tại vòng 1/8 World Cup 2026 một lần nữa đẩy VAR vào tâm điểm tranh cãi. Ở phút 62, tiền đạo Mostafa Ziko đưa bóng vào lưới Argentina, tưởng như đã đặt dấu chấm hết cho đương kim vô địch. Tuy nhiên, VAR phát hiện hậu vệ Marwan Attia kéo áo và giẫm chân Lisandro Martinez trong tình huống dẫn đến bàn thắng. Sau khi xem lại màn hình, trọng tài François Letexier quyết định không công nhận pha lập công.
Những quyết định gây tranh cãi
Tranh cãi chưa dừng lại ở đó. Phút bù giờ thứ hai, Argentina phản công và Enzo Fernandez ghi bàn sau đường chuyền của Lautaro Martinez. Các pha quay chậm cho thấy Mohamed Salah dường như đã bị Julian Alvarez phạm lỗi trong vòng cấm ngay trước khi Argentina đoạt bóng. Dù vậy, VAR không yêu cầu trọng tài xem lại tình huống.
Đến phút 90+4, các cầu thủ Ai Cập tiếp tục phản ứng khi cho rằng Alexis Mac Allister kéo ngã Hamdy Fathy trong vòng cấm. Trọng tài vẫn cho trận đấu tiếp tục, đồng thời rút thẻ vàng với thủ môn Mohamed El Shenawy Shobeir và thẻ đỏ một thành viên ban huấn luyện Ai Cập vì lao vào sân phản đối. HLV Hossam Hassan của Ai Cập bức xúc khi cho rằng trọng tài và VAR đã thiên vị Argentina.
World Cup giàu công nghệ nhất lịch sử
World Cup 2026 được đánh giá là giải đấu có hàm lượng công nghệ cao nhất từ trước đến nay. Từ VAR, AI dựng mô hình 3D cầu thủ, camera gắn trên trọng tài đến bóng thi đấu tích hợp chip, hàng loạt công nghệ đang thay đổi cách vận hành của bóng đá hiện đại.
VAR đã để lại dấu ấn ở nhiều trận đấu. Trong cuộc đối đầu giữa Đức và Paraguay hôm 30/6, hệ thống xác định một cầu thủ Đức phạm lỗi trước khi ghi bàn, khiến bàn thắng bị hủy và Paraguay sau đó thắng trên chấm luân lưu, theo Northeastern Global News. Ngày 2/7, tuyển Bỉ cũng từng được hưởng phạt đền sau khi VAR can thiệp ở hiệp phụ để lội ngược dòng trước Senegal. Ở trận Mỹ gặp Paraguay hôm 13/6, VAR còn giúp trọng tài sửa sai sau khi rút nhầm thẻ vàng cho cầu thủ. Trong khi đó, tiền đạo Folarin Balogun của Mỹ phải nhận thẻ đỏ sau khi trọng tài xem lại tình huống.
Lợi ích và hạn chế của công nghệ
Theo nhiều chuyên gia, công nghệ giúp các quyết định chính xác hơn và khiến người hâm mộ hiểu rõ lý do đằng sau những phán quyết gây tranh cãi. Giáo sư Casper Harteveld (Đại học Northeastern, Mỹ) cho rằng công nghệ còn giúp khán giả cảm nhận rõ hơn độ khó của môn thể thao này. Điển hình là công nghệ AI dựng mô hình 3D giải thích các tình huống việt vị. Tình huống của hậu vệ Davinson Sánchez (Colombia) là ví dụ tiêu biểu. Hình ảnh mô phỏng cho thấy ngón chân phải của anh chỉ vượt vạch việt vị một khoảng rất nhỏ, tạo nên chủ đề gây sốt trên mạng xã hội.
Chuyên gia Brennan Klein nhận định các thuật toán thị giác máy tính hiện đủ khả năng xác định vị trí cầu thủ với độ chính xác rất cao. Theo ông, AI sẽ ngày càng hiện diện trong bóng đá khi lượng dữ liệu thi đấu và phân tích chiến thuật liên tục gia tăng. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo công nghệ có thể tạo ra khoảng cách giữa các đội tuyển nếu chỉ một số đội đủ điều kiện tiếp cận các công cụ AI hiện đại.
Dù mang lại độ chính xác, VAR vẫn thường bị chỉ trích vì làm gián đoạn nhịp độ trận đấu. "Mỗi khi VAR mất quá nhiều thời gian để đưa ra quyết định, bầu không khí trên khán đài trở nên căng thẳng và người hâm mộ bắt đầu mất kiên nhẫn. World Cup năm nay đã cải thiện tốc độ xử lý, nhưng vẫn còn nhiều điều cần hoàn thiện", Brennan Klein nhận xét.
VAR mở rộng quyền hạn tại World Cup 2026
VAR lần đầu xuất hiện tại World Cup 2018 với nhiệm vụ hỗ trợ các tình huống ghi bàn, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhận diện nhầm cầu thủ. Đến World Cup 2026, phạm vi áp dụng đã được mở rộng sang cả các quyết định dẫn đến phạt góc và thẻ vàng thứ hai. Ngoài VAR, FIFA còn sử dụng công nghệ xác định bóng qua vạch vôi bằng camera tốc độ cao, bóng gắn chip phục vụ bắt việt vị bán tự động và các cảm biến theo dõi thể trạng cầu thủ.
Theo HLV Ashley Phillips của đội bóng đá nữ Đại học Northeastern, công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ. "Trọng tài không chỉ thực thi luật mà còn phải kiểm soát cảm xúc cầu thủ, ban huấn luyện và nhịp độ trận đấu. Đó là điều công nghệ chưa thể thay thế." Đồng quan điểm, giảng viên Stephen Warren cho rằng sức hấp dẫn của thể thao đến từ yếu tố con người và những điều không thể đoán trước.
Trong khi đó, HLV Kuda Muhlauri nhận định việc soi xét quá kỹ từng tình huống đang làm giảm cảm xúc của bóng đá. Theo ông, nhiều cầu thủ hiện còn ngần ngại ăn mừng vì phải chờ VAR xác nhận bàn thắng. Ông ủng hộ việc áp dụng công nghệ ở các tình huống khách quan như việt vị hay lỗi giả vờ ngã, nhưng cho rằng những quyết định mang tính đánh giá của trọng tài không nên phụ thuộc quá nhiều vào máy móc. "Nếu lạm dụng công nghệ, bóng đá sẽ mất đi phần nào vẻ đẹp vốn có. Chính việc không phải lúc nào cũng hoàn hảo mới tạo nên sức hấp dẫn của môn thể thao này".
Quy định mới của FIFA tại World Cup 2026
Trong kỳ World Cup 2026, FIFA ban hành 11 quy định mới với mục tiêu giúp trận đấu diễn ra nhanh hơn, hạn chế câu giờ và giảm tối đa những sai sót có thể làm thay đổi kết quả, theo BBC. Theo Trưởng ban Trọng tài FIFA Pierluigi Collina, nhiều điều chỉnh sẽ tiếp tục được áp dụng tại các giải đấu lớn như Ngoại hạng Anh, English Football League và Giải VĐQG Scotland từ mùa giải tới.
Thay vì chỉ cộng thêm thời gian bù giờ như World Cup 2022, FIFA chuyển sang xử lý hành vi câu giờ ngay trong trận đấu. Đối với các quả phát bóng lên, nếu thủ môn chần chừ quá lâu sau khi trọng tài bắt đầu đếm ngược 5 giây, đội nhà có thể mất quyền phát bóng và đối phương được hưởng phạt góc. Tương tự, đội chậm thực hiện ném biên cũng có thể mất quyền ném cho đối thủ.
Quy định thay người cũng được siết chặt. Cầu thủ bị thay ra phải rời sân tại vị trí gần nhất trong vòng 10 giây. Nếu không, cầu thủ dự bị sẽ chỉ được phép vào sân khi bóng dừng lần tiếp theo, buộc đội bóng phải thi đấu thiếu người trong khoảng thời gian đó. Ngoại lệ chỉ áp dụng với trường hợp chấn thương hoặc liên quan đến an ninh.
FIFA cũng kéo dài thời gian cầu thủ phải ở ngoài sân sau khi được đội ngũ y tế chăm sóc từ 30 giây lên tối thiểu một phút, ngoại trừ các trường hợp đặc biệt như chấn thương đầu, thủ môn bị đau hoặc cầu thủ chuẩn bị thực hiện phạt đền. Đồng thời, cầu thủ không còn được phép tập trung về khu vực kỹ thuật khi thủ môn nằm sân nhằm hạn chế việc lợi dụng chấn thương để tạo "khoảng nghỉ chiến thuật".
Thay đổi đáng chú ý nhất tại World Cup 2026 là VAR được mở rộng phạm vi can thiệp. Ngoài các tình huống ghi bàn, phạt đền, việt vị và thẻ đỏ trực tiếp như trước, VAR giờ đây còn có thể kiểm tra quyết định cho hưởng phạt góc trước khi bóng được đưa vào cuộc; xem lại các tình huống dẫn đến thẻ vàng thứ hai nếu trọng tài xác định sai lỗi ban đầu; đồng thời rà soát những pha phạm lỗi xảy ra trước khi bóng vào cuộc nếu chúng trực tiếp dẫn đến bàn thắng, quả phạt đền hoặc một quyết định quan trọng. VAR cũng được phép sửa các trường hợp trọng tài nhận diện nhầm cầu thủ phạm lỗi ngay trong trận đấu, thay vì chờ xử lý sau khi trận đấu kết thúc.
Bên cạnh VAR, FIFA tiếp tục sử dụng AI để dựng mô hình 3D giải thích các tình huống việt vị, bóng gắn chip hỗ trợ công nghệ bắt việt vị bán tự động và hệ thống camera xác định bóng qua vạch vôi, qua đó tăng độ chính xác trong các quyết định của trọng tài.
FIFA cũng bổ sung một số quy định nhằm kiểm soát hành vi trên sân. Theo đó, cầu thủ có thể bị truất quyền thi đấu nếu che miệng trong lúc xảy ra tranh cãi để che giấu những lời lẽ mang tính xúc phạm hoặc kỳ thị. Ngoài ra, việc tự ý rời sân nhằm phản đối quyết định của trọng tài cũng có thể bị xử phạt bằng thẻ đỏ.
Những thay đổi này cho thấy FIFA đang trao cho công nghệ và tổ trọng tài nhiều quyền can thiệp hơn bao giờ hết, với kỳ vọng giảm sai sót và tăng tính công bằng. Tuy nhiên, cũng chính điều đó làm dấy lên cuộc tranh luận về việc liệu bóng đá có đang ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, hay đánh mất những cảm xúc vốn làm nên sức hấp dẫn của môn thể thao vua.
