Thay vì tập trung sản xuất tại một nhà máy lớn duy nhất dễ gặp rủi ro phong tỏa, các tập đoàn toàn cầu đang chia nhỏ và phân tán hệ thống nhà máy ra nhiều khu vực khác nhau. "Cuộc chơi đang thay đổi" - bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch HĐQT Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) mở đầu phần phát biểu của mình tại hội thảo "Xanh hóa Khu công nghiệp tại Việt Nam" một cách ngắn gọn.
Quá trình chuyển đổi xanh và những câu hỏi lớn
Quá trình chuyển đổi xanh đối với các khu công nghiệp (KCN) hiện nay đang đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng như: tiêu chuẩn xanh nào phù hợp với điều kiện Việt Nam, lợi ích kinh tế của quá trình chuyển đổi cũng như lộ trình hiện thực hóa mô hình KCN đạt chuẩn.
Hiện, số liệu CBAM (cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) của EU cho biết, Việt Nam xuất khẩu khoảng 50 tỷ USD/năm hàng hóa sang EU (gồm thép, nhôm, xi măng, phân bón). Tuy nhiên, hệ thống Giao dịch Phát thải của Việt Nam chưa được công nhận cũng như không có dữ liệu phát thải được xác minh.
ESG trở thành điều kiện tiên quyết cho FDI
Cục diện thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang chứng kiến sự dịch chuyển về tiêu chí cốt lõi. Các yếu tố truyền thống của một khu công nghiệp (KCN) như vị trí địa lý, hạ tầng cơ bản hay chi phí tối ưu đang dần nhường chỗ cho các tiêu chuẩn về ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị), mức độ phát thải carbon thấp và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
"Các khu công nghiệp đủ xanh thì mới có thể trở thành một phần của chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là tương lai cho sức cạnh tranh của Việt Nam", bà Hằng nói thêm và chỉ ra, thay vì chỉ là một lựa chọn, ESG đã là điều kiện tiên quyết để các nhà phát triển hạ tầng có thể tiếp cận dòng vốn từ các chủ đầu tư và định chế tài chính quốc tế.
Tác động của biến đổi khí hậu đến chuỗi cung ứng
Trong bối cảnh Việt Nam, tiêu chuẩn xanh càng trở nên quan trọng vì chúng ta là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng rõ rệt của biến đổi khí hậu. Nắng nóng cực đoạn, mưa lớn, ngập lụt hay các rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng đang tác động trực tiếp tới các hoạt động và chuỗi giá trị.
Một KCN xanh tương lai của Việt Nam không chỉ là một KCN tiết kiệm năng lượng hay giảm phát thải carbon – đó còn là KCN biết sử dụng hạ tầng xanh và thiên nhiên như một phần của giải pháp chống chịu.
50 tỷ thiết bị kết nối đám mây và áp lực năng lượng
Tuy nhiên, bên cạnh tiêu chuẩn môi trường, rào cản là cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang bị "bẻ gãy" và được định hình lại bởi biến động địa chính trị. Theo phân tích từ ông Liên Minh Nhựt, Giám đốc Tư vấn kỹ thuật Schneider Electric, chiến tranh không chỉ là súng đạn mà cả về kinh tế. Chiến tranh kinh tế thúc đẩy xu hướng phi tập trung hóa. Tức là, thay vì tập trung sản xuất tại một nhà máy lớn duy nhất dễ gặp rủi ro phong tỏa, các tập đoàn toàn cầu đang chia nhỏ và phân tán hệ thống nhà máy ra nhiều khu vực khác nhau.
Schneider Electric - tập đoàn có doanh thu toàn cầu năm 2025 đạt hơn 40 tỷ Euro (hơn 45 tỷ USD) và sở hữu 160.000 nhân sự, cũng thực hiện chiến lược trên. Việc chia nhỏ này đòi hỏi các cơ sở sản xuất phải vận hành dựa trên nền tảng số hóa, tự động hóa, quản lý dữ liệu tập trung và ưu tiên sử dụng nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ.
Đồng thời, cũng theo ông Nhựt, sự bùng nổ của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) tạo áp lực nặng nề lên hệ thống năng lượng. Dự kiến đến năm 2030, toàn cầu sẽ có hơn 50 tỷ thiết bị kết nối cloud (đám mây), khiến nhu cầu về trung tâm dữ liệu tăng gấp 4 lần.
Riêng tại Việt Nam, tốc độ tăng trưởng nhu cầu trung tâm dữ liệu được dự báo tăng lên tới 5,6 lần - cao hơn mức trung bình toàn cầu. Trong khi đó, tốc độ đô thị hoá và xây dựng hạ tầng đang diễn ra mạnh trong nước. Đây chính là những yếu tố tạo ra xung đột trực tiếp với cam kết cắt giảm 50% carbon vào năm 2030 và mục tiêu Net Zero năm 2050 của quốc gia.
Quy hoạch điện VIII và chuyển hướng năng lượng tái tạo
Tuy nhiên, để hiện thực hóa các cam kết giảm phát thải, Quy hoạch điện VIII đã đưa ra quy định chấm dứt việc xây dựng mới các dự án điện than sau năm 2030, dồn trọng tâm sang phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Ông Nhựt cho hay, tỷ trọng năng lượng tái tạo dự kiến trong cơ cấu năng lượng quốc gia sẽ đạt từ 67%-71,5% vào năm 2050, buộc các KCN truyền thống phải chuyển hướng sang mô hình thông minh và bền vững.
"Nhìn chung, Việt Nam có đầy đủ tiềm năng trở thành điểm đến hàng đầu của các chuỗi cung ứng xanh trong khu vực, nhưng để làm được điều đó, chúng ta cần sự hợp tác giữa khu vực công, khối tư nhân, các tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp", đại diện VGBC nhận định.
