Cuốn sách 'Thương cho roi cho vọt' của tác giả Alice Miller, do Bách Việt Books và NXB Lao Động phát hành, đặt ra câu hỏi: Liệu những phương pháp dạy dỗ tưởng chừng 'vì lợi ích của trẻ' có thực sự mang lại điều tốt đẹp, hay lại vô tình gây tổn thương lâu dài? Tác giả chỉ ra nhiều hình thức kỷ luật nghiêm khắc, áp đặt hay kiểm soát cảm xúc từ cha mẹ và người lớn có thể để lại dấu ấn tiêu cực trong tâm lý trẻ nhỏ.
Ký ức tuổi thơ 'roi vọt' của những tâm hồn khó chữa lành
Mở đầu cuốn sách là câu chuyện đau lòng của Christoph Meckel: 'Cha tôi đã liên tục quật vào lòng bàn tay bé nhỏ, xòe ra của đứa con mới bốn tuổi bằng một cây roi mảnh. Mỗi ngày, bảy roi trên mỗi bàn tay. Suốt mười ngày trời, một khoảng thời gian không thể tưởng tượng nổi, cha tôi đã liên tục quật vào lòng bàn tay bé nhỏ, xòe ra của đứa con mới bốn tuổi bằng một cây roi mảnh. Mỗi ngày, bảy roi trên mỗi bàn tay: Tổng cộng một trăm bốn mươi roi, thậm chí còn hơn thế. Điều này đã chấm dứt sự ngây thơ trong trẻo của một đứa trẻ.'
Meckel không biết gì về câu chuyện Thiên đường, về Adam, Eva, con rắn và quả táo. Với ông, chính cha mình là người đã đẩy ông ra khỏi Thiên đường.
Như Erika Burkart đã viết: 'Ai hỏi về tuổi thơ của chúng ta là muốn biết đôi điều về tâm hồn ta. Nếu câu hỏi đó không chỉ mang tính tu từ, và người hỏi có đủ kiên nhẫn lắng nghe, họ sẽ nhận ra rằng: Với tất cả những gì từng gây cho ta nỗi đau đớn và khổ sở tột cùng, chúng ta lại vừa yêu với một nỗi kinh hoàng, vừa ghét với một tình yêu không sao lý giải được.'
Phương pháp sư phạm độc hại
Alice Miller phân tích rằng bất kỳ ai từng làm cha mẹ và đủ thành thật với chính mình đều sẽ nhận ra việc chấp nhận một số khía cạnh nào đó ở con cái có thể là điều vô cùng khó khăn. Sẽ càng đau đớn hơn khi ta phải thừa nhận điều này, đặc biệt là khi ta thực sự yêu thương con mình và mong muốn tôn trọng cá tính riêng của chúng, nhưng lại không thể làm được.
Hiểu biết lý thuyết không đảm bảo sự thấu cảm và khoan dung. Nếu ta chưa từng có cơ hội hồi tưởng và đối diện một cách có ý thức với sự chối bỏ mà chính ta đã trải qua trong tuổi thơ, cũng như chưa thể vượt qua nó, thì đến lượt mình, ta sẽ truyền lại sự chối bỏ ấy cho con cái. Chỉ hiểu biết suông về các quy luật phát triển của trẻ không giúp ta thoát khỏi sự bực bội hay cơn giận dữ khi hành vi của con không đáp ứng kỳ vọng hay nhu cầu của ta - hoặc, tệ hơn, nó sẽ thách thức những cơ chế phòng vệ sâu kín trong ta.
Với trẻ nhỏ thì hoàn toàn khác: Chúng không mang gánh nặng quá khứ, và lòng khoan dung dành cho cha mẹ của chúng dường như là vô hạn. Tình yêu của một đứa trẻ dành cho cha mẹ khiến cho những hành vi tàn nhẫn về tinh thần của cha mẹ, dù vô tình hay cố ý, đều khó bị nhận ra.
Những ghi chép về những gì người ta có thể làm với trẻ nhỏ mà không lo bị phản kháng được tìm thấy dễ dàng trong các công trình nghiên cứu gần đây về lịch sử tuổi thơ (tham khảo Philippe Ariès, Lloyd de Mause, Morton Schatzman, Ray E. Helfer và C. Henry Kempe). Thói quen hành hạ thể xác, bóc lột và lạm dụng trẻ em trước kia dường như đã dần bị thay thế bằng một hình thức tàn nhẫn về tinh thần, được che đậy dưới danh xưng đầy tôn kính là 'nuôi dạy con cái'.
Ở nhiều nền văn hoá, việc 'huấn luyện' bắt đầu ngay từ thời thơ ấu, trong mối quan hệ cộng sinh ban đầu giữa mẹ và con. Sự định hình từ rất sớm này khiến đứa trẻ hầu như không thể nhận ra điều gì thực sự đang xảy ra với mình. Sự phụ thuộc của đứa trẻ vào tình yêu thương của cha mẹ cũng khiến cho, về sau, nó khó lòng nhận ra những sang chấn ấy, những điều thường bị che lấp bởi sự lý tưởng hóa cha mẹ hình thành từ những năm tháng đầu đời và kéo dài suốt cuộc đời đứa trẻ.
