Xung Đột Trung Đông Leo Thang: Mỹ - NATO Đối Đầu Iran, Giá Năng Lượng Tăng Vọt
Chỉ ba ngày sau kỷ niệm 4 năm chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine, thế giới chứng kiến một mặt trận mới bùng nổ khi Mỹ và Israel mở cuộc không kích vào Iran. Sự kiện này không chỉ đe dọa làm suy yếu ổn định toàn cầu mà còn đẩy giá năng lượng leo thang, khiến thị trường tài chính chao đảo. Từ Liên minh châu Âu, Anh, Canada đến Nhật Bản, các chính phủ đang thêm bất an trong bối cảnh vốn đã quay cuồng vì hệ lụy kinh tế từ các cuộc chiến và căng thẳng thương mại.
Chiến Sự Vượt Khỏi Biên Giới Trung Đông
Đến ngày thứ năm, cuộc chiến với Iran đã vượt ra ngoài phạm vi Trung Đông. Một tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi đánh chìm tàu hải quân Iran IRIS Dena ngoài khơi Sri Lanka, làm thiệt mạng hàng trăm thủy thủ. Cùng lúc, hệ thống phòng không của NATO bắn hạ một tên lửa đạn đạo Iran đang hướng tới không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh đây là lần đầu tiên kể từ Thế chiến II một tàu ngầm Mỹ tấn công tàu chiến đối phương.
Sự tham gia chính thức của NATO vào xung đột cho thấy phạm vi chiến sự đang mở rộng đáng kể. Tên lửa Iran bay qua Iraq và Syria trước khi bị đánh chặn, với mục tiêu nghi vấn là căn cứ không quân Incirlik của Thổ Nhĩ Kỳ - nơi đồn trú lực lượng Mỹ. Giới chuyên gia cảnh báo một cuộc tấn công vào Thổ Nhĩ Kỳ, thành viên NATO có biên giới dài với Iran, có thể kích hoạt điều khoản phòng thủ tập thể, kéo theo nguy cơ 32 nước thành viên bị lôi kéo vào chiến tranh.
Phản Ứng Chính Trị Trái Chiều Trên Toàn Cầu
Xung đột đang thử thách khả năng tự định hình vận mệnh của các quốc gia, đồng thời bộc lộ những phản ứng chính trị trái chiều rõ rệt. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez lên án các cuộc tấn công vào Iran là “sự leo thang nguy hiểm”, trong khi Thủ tướng Canada và Đức công khai ủng hộ chiến dịch quân sự do Tổng thống Mỹ Donald Trump dẫn đầu. Tại Nhà Trắng, ông Trump chỉ trích gay gắt nhà lãnh đạo Tây Ban Nha và đe dọa cắt đứt thương mại.
Lãnh đạo Pháp, Anh và Liên minh châu Âu tìm cách tránh va chạm trực diện, đưa ra các tuyên bố thận trọng: lên án hành động đáp trả của Iran nhưng không hoàn toàn tán thành chiến dịch Mỹ. Thủ tướng Anh Keir Starmer cam kết không đưa quân đội vào chiến sự nếu không có cơ sở pháp lý rõ ràng, đồng thời cảnh báo nước Anh vẫn sẽ chịu tác động từ xung đột.
Hệ Lụy Kinh Tế và Xã Hội Sâu Rộng
Cuộc chiến đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng trên toàn cầu:
- Giá năng lượng tăng vọt: Giá dầu và khí đốt tăng mạnh do gián đoạn sản xuất và rủi ro tại eo biển Hormuz.
- Khủng hoảng di cư: Nguy cơ xuất hiện làn sóng người tị nạn mới từ Iran và khu vực nếu chiến sự kéo dài.
- Bất ổn an ninh: Nguy cơ tấn công khủng bố để trả đũa gia tăng, với các vụ xả súng được điều tra liên quan đến xung đột.
- Gián đoạn giao thông: Hàng trăm nghìn du khách và lao động mắc kẹt tại Trung Đông khi nhiều đường bay bị đình chỉ.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen kêu gọi chuẩn bị cho những dư chấn từ sự kiện này, bao gồm các lĩnh vực năng lượng, giao thông và an ninh. Giáo sư Sharon Pardo của Đại học Ben-Gurion nhận định châu Âu có nguy cơ bị xem như một bên yếu thế trong cuộc khủng hoảng.
Thách Thức Đối Với Các Cường Quốc Trung Gian
Nhiều quốc gia ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á đang phải đối mặt với thách thức khi không có đủ sức mạnh quân sự để xoay chuyển cục diện, đồng thời chịu sức ép kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông Michael B. Froman, Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cho rằng các nước này “phần lớn chỉ là khán giả” với ảnh hưởng hạn chế tại khu vực.
Với các đồng minh truyền thống của Mỹ, việc ứng xử với ông Trump ngày càng phức tạp. Ông Trump đã chỉ trích Thủ tướng Anh Keir Starmer, gọi ông là “kẻ thất bại” và so sánh tiêu cực với Winston Churchill. Sự bất đồng này đặt quan hệ hai bên trước thử thách lớn, trong khi thế giới tiếp tục tìm kiếm giải pháp để giảm thiểu tác động từ cuộc chiến mới và các đòn đáp trả của Iran.
