Các nước Vùng Vịnh dè dặt trước đàm phán Mỹ - Iran, lo ngại chiêu bài chiến thuật
Các quốc gia Vùng Vịnh đang thể hiện thái độ dè dặt và ngần ngại trước những diễn biến liên quan đến cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Sự thận trọng này phản ánh nỗi lo ngại sâu sắc rằng đây có thể chỉ là một chiêu bài chiến thuật, tiềm ẩn nguy cơ leo thang xung đột thay vì dẫn đến hòa bình thực sự.
Qatar tách mình khỏi tiến trình ngoại giao
Không lâu sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tiến hành "các cuộc đàm phán nghiêm túc" nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran, Qatar đã có động thái hiếm thấy khi tự "tách mình" khỏi tiến trình ngoại giao được cho là đang diễn ra. Tại cuộc họp báo tối 24/3, người phát ngôn chính phủ Qatar Majed al-Ansari khẳng định nước này không tham gia vào bất kỳ nỗ lực hòa giải nào và nói thêm một câu đầy ẩn ý: "Nếu những nỗ lực đó thực sự tồn tại".
Động thái này đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý so với vai trò truyền thống của Qatar, vốn thường xuyên đóng vai trò trung gian hòa giải chủ chốt trong các xung đột ở Trung Đông và khu vực rộng lớn hơn. Từ đàm phán giữa Israel và Hamas, đối thoại Mỹ - Taliban, cho đến nỗ lực dàn xếp hòa bình tại Lebanon và Sudan, việc tổ chức các hội nghị ngoại giao từ lâu đã là nền tảng tạo nên tầm ảnh hưởng quốc tế của quốc gia nhỏ bé này.
Nguyên nhân của sự ngần ngại
Tuy nhiên, trong hơn ba tuần qua, Qatar và các quốc gia Vùng Vịnh khác nhận thấy mình rơi vào tuyến đầu của cuộc chiến, sau khi những nỗ lực trung gian nhằm ngăn chặn xung đột cuối cùng bị Mỹ phớt lờ. Mỹ đã hai lần tấn công Iran trong lúc các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân - do Oman thúc đẩy - đang diễn ra. Các cuộc thảo luận vào tháng 6/2025 bị tạm dừng khi Mỹ và Israel tiến hành không kích cơ sở hạt nhân của Iran. Những nỗ lực nối lại đàm phán vào tháng 2 cũng nhanh chóng trở nên vô ích khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch "Cơn thịnh nộ dữ dội", cùng Israel không kích Tehran ngay trước vòng đàm phán.
Kể từ khi cuộc chiến nổ ra, các quốc gia Vùng Vịnh buộc phải chi hàng tỷ USD để chống đỡ các đợt tấn công hàng ngày bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran, trong khi nền kinh tế và chủ quyền của họ chịu tổn thất ngày càng nghiêm trọng. Các nhà phân tích cho rằng sự miễn cưỡng của họ trong việc ủng hộ các nỗ lực ngừng bắn phản ánh cả cái giá đắt mà họ đang phải gánh chịu, lẫn sự nghi ngờ dai dẳng về việc liệu tuyên bố hòa bình của Trump có thật lòng hay chỉ là chiêu bài để leo thang.
Mối lo ngại về tính minh bạch và sự lợi dụng
Giới phân tích nhận định rằng sự thiếu minh bạch xung quanh các cuộc đàm phán được cho là đang diễn ra giữa Mỹ và Iran, cùng với sự ngờ vực sâu sắc đối với chính quyền Trump, khiến các lãnh đạo Vùng Vịnh ngần ngại đặt mình vào tuyến đầu của tiến trình đối thoại vào thời điểm này. Hiện vẫn chưa rõ Mỹ đang đàm phán với ai ở Iran để đưa ra đề xuất hòa bình. Những câu hỏi căn bản về việc ai thực sự nắm quyền quyết định trong bộ máy lãnh đạo Iran vẫn còn bỏ ngỏ, đặc biệt sau khi nhiều nhân vật cấp cao bị ám sát và tân lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất hiện trước công chúng.
Đến tối 24/3, Iran đã thẳng thừng bác bỏ kế hoạch hòa bình 15 điểm của Trump - được chuyển tới Tehran thông qua các tướng lĩnh Pakistan. Tehran cho rằng đề xuất này "hoàn toàn phi lý" và đưa ra đề xuất khác biệt đáng kể. Mối lo ngại về việc hợp thức hóa các cuộc đàm phán có thể vô tình biến thành vỏ bọc cho leo thang quân sự, thậm chí là các vụ ám sát lãnh đạo Iran, cũng được xem là quan ngại chung trong khu vực. Ngay cả khi ông Trump khẳng định đàm phán đang tiến triển, hàng nghìn binh sĩ Mỹ vẫn được triển khai tới Trung Đông.
Hậu quả kinh tế và an ninh đối với Vùng Vịnh
Một cuộc chiến kéo dài có nguy cơ làm cạn kiệt nguồn lực kinh tế của các nước Vùng Vịnh, đồng thời đe dọa nghiêm trọng cơ sở hạ tầng năng lượng và nước, kéo theo hậu quả nặng nề đối với dân thường. Sức mạnh tàn phá từ tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran đã được nhìn thấy rõ qua cuộc chiến, và được xem là mối đe dọa hiện hữu đối với tham vọng kinh tế của khu vực trong tương lai.
Bên cạnh đó, vẫn chưa có giải pháp rõ ràng để chấm dứt việc Iran kiểm soát chặt chẽ Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển phần lớn dầu khí của Vùng Vịnh ra thế giới. Điều này được ví như "thanh gươm Damocles" treo lơ lửng trên khu vực. Mới đây, UAE đã thông báo với các đồng minh rằng họ sẽ tham gia lực lượng đặc nhiệm hàng hải đa quốc gia nhằm mở lại Eo biển Hormuz, đồng thời vận động thành lập một liên minh để đảm bảo tàu thuyền có thể đi qua tuyến đường thủy chiến lược này.
Kêu gọi chủ động và con đường phía trước
Các chuyên gia cho rằng các quốc gia Vùng Vịnh không nên chỉ trông chờ vào Mỹ mà cần chủ động khởi xướng các cuộc đàm phán riêng với Iran để bảo vệ lợi ích lâu dài của mình. Bader al-Saif, giáo sư tại Đại học Kuwait, nhấn mạnh: "Họ cần tự mình đạt được thỏa thuận với Iran. Đây không phải là cuộc chiến của chúng ta, và nếu có thể bảo vệ mình khỏi những tác động tiếp theo, chúng ta nên làm điều đó vì lợi ích quốc gia".
Hiện Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã tích cực tham gia các nỗ lực giảm căng thẳng trong khu vực. Đề xuất lựa chọn Pakistan - quốc gia Hồi giáo có hiệp ước quốc phòng với Saudi Arabia và quan hệ chặt chẽ với các nước GCC - làm nơi tổ chức đàm phán được xem là tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, dù việc tái xây dựng lòng tin sẽ đòi hỏi những nỗ lực ngoại giao mang tính đột phá, các nước Vùng Vịnh vẫn được dự đoán sẽ tìm con đường riêng để tiếp cận Tehran, như trước khi xung đột nổ ra.
