Ukraine hé lộ vòng đàm phán mới với Nga, bế tắc vẫn ở Donetsk
Ukraine vừa thông báo có thể sẽ có một vòng đàm phán mới với Nga trong tuần này nhằm chấm dứt cuộc chiến đã bước sang năm thứ 5, trở thành cuộc xung đột chết chóc nhất châu Âu kể từ Thế chiến 2. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington đang nỗ lực làm trung gian để hòa giải, nhưng câu hỏi lớn đặt ra là tại sao một thỏa thuận hòa bình lại khó đạt được đến vậy.
Điểm mắc kẹt chính: Tương lai của Donetsk
Trọng tâm của bế tắc nằm ở tương lai của vùng Donetsk, một trong hai khu vực tạo nên vùng Donbass. Trong khi Moscow hiện đã kiểm soát gần như toàn bộ khu vực còn lại là Luhansk, Tổng thống Nga Vladimir Putin đang yêu cầu Ukraine rút lui khỏi 20% lãnh thổ Donetsk mà Nga chưa kiểm soát. Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kiên quyết bác bỏ bất kỳ động thái nào như vậy.
Moscow khẳng định Donetsk thuộc về "vùng đất lịch sử" của Nga, nhưng sự công nhận của cộng đồng quốc tế vẫn nghiêng hẳn về Ukraine. Ông Samir Puri, chuyên gia về xung đột tại Đại học King's College London, nhận định: "Người Nga muốn người Ukraine tự nguyện nhượng lại những vùng lãnh thổ đó, đặc biệt là ở Donetsk. Người Ukraine đã chiến đấu hết sức mình trong 11 năm qua để bảo vệ những vùng lãnh thổ đó, nhưng cũng lo ngại rằng việc tự nguyện từ bỏ có thể mở đường cho Nga tiến vào các vùng lãnh thổ xa hơn về phía tây của Ukraine".
Đề xuất hòa bình 20 điểm và những vấn đề chưa giải quyết
Một dự thảo kế hoạch hòa bình 20 điểm đã được đưa ra, phác thảo các đảm bảo an ninh và hỗ trợ kinh tế cho Ukraine, cùng với một khuôn khổ không xâm phạm có giám sát với Nga. Dự thảo này giữ nguyên quy mô quân đội hiện tại của Kyiv và lộ trình gia nhập EU của nước này. Tuy nhiên, các vấn đề then chốt vẫn chưa được giải quyết, bao gồm số phận của Donetsk, cách vận hành nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, và ai sẽ giám sát khu phi quân sự nào.
Theo kế hoạch, một Hội đồng Hòa bình do cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì sẽ giám sát thỏa thuận có tính ràng buộc pháp lý, thỏa thuận này sẽ kích hoạt lệnh ngừng bắn ngay lập tức khi tất cả các bên ký kết.
Khả năng thỏa hiệp và thách thức từ lãnh thổ
Ông Zelensky tiết lộ rằng Washington đã đề xuất biến Donbass thành một khu vực kinh tế tự do phi quân sự, nơi không có quân đội Nga hay Ukraine đồn trú. Trong khi đó, Moscow cho biết có thể triển khai lực lượng vệ binh quốc gia và cảnh sát tại Donbas theo một thỏa thuận hòa bình thay vì quân đội chính quy, nhưng đây là một ý tưởng mà Kyiv khó có thể chấp nhận.
Vào tháng 12, ông Zelensky cho biết Mỹ vẫn chưa quyết định ai sẽ quản lý khu vực này, và Nhà Trắng chưa có bình luận chính thức về các chi tiết. Đáng chú ý, Tổng thống Ukraine khẳng định ông không có thẩm quyền từ bỏ lãnh thổ Ukraine, vì hiến pháp yêu cầu phải có trưng cầu dân ý cho bất kỳ thay đổi lãnh thổ nào. Tuy nhiên, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phản đối ý tưởng này và nói rằng ông mong đợi "một số cuộc trao đổi lãnh thổ" sẽ diễn ra.
Tình hình chiến trường hiện tại
Trong năm đầu tiên của cuộc chiến, Ukraine đã đẩy lùi được lực lượng Nga khỏi vùng ngoại ô Kyiv và giành lại nhiều phần lãnh thổ. Nhưng năm sau đó, cuộc phản công của họ đã thất bại. Kể từ đó, Nga đã tiến quân chậm nhưng chắc chắn dọc theo mặt trận dài khoảng 1.200 km.
Tuy nhiên, Tổng tư lệnh Ukraine hôm 23.2 cho biết gần đây đã giành lại quyền kiểm soát hơn 240 km2 lãnh thổ dọc theo tiền tuyến phía nam. Hãng tin Reuters chưa thể xác nhận ngay tuyên bố này và Moscow cũng chưa có bình luận chính thức. Tình hình này cho thấy cuộc chiến vẫn đang diễn biến phức tạp, làm tăng thêm tính cấp thiết cho các nỗ lực đàm phán sắp tới.
