Theo phân tích của AFP dựa trên dữ liệu từ chuyên trang theo dõi tàu biển Marine Traffic, kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu vào ngày 28.2, eo biển Hormuz trên thực tế đã bị đóng cửa. Ít nhất 10 tàu đã bị tấn công trong bối cảnh căng thẳng leo thang.
Chiến thuật 'hóa thân' để tự bảo vệ
Để giảm thiểu rủi ro, nhiều tàu thương mại đã áp dụng một chiến thuật đặc biệt: tự liên kết mình với Trung Quốc, đối tác kinh tế quan trọng nhất của Tehran. Bằng cách tuyên bố có "toàn bộ thủy thủ đoàn người Trung Quốc" trên tàu hoặc thay đổi điểm đến thành "chủ Trung Quốc" thông qua hệ thống phát tín hiệu AIS, các tàu này đang tạo ra một lớp bảo vệ.
Bà Ana Subasic, nhà phân tích rủi ro thương mại tại công ty Kpler - chủ sở hữu của Marine Traffic, nhận định: "Đây dường như là những tín hiệu phòng ngừa được các tàu sử dụng nhằm giảm nguy cơ bị nhắm mục tiêu trong bối cảnh eo biển chiến lược này trở nên cực kỳ nguy hiểm."
Những ví dụ điển hình
Hôm 9.3, tàu chở hàng mang cờ Panama Guan Yuan Fu Xing đã đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn, chỉ hai ngày sau khi thay đổi điểm đến thành "chủ Trung Quốc". Đây không phải là trường hợp cá biệt.
Trong tuần qua, khoảng 30 tàu khác ở vịnh Ba Tư hoặc đi qua eo biển Hormuz đã thực hiện các thao tác tương tự. Một số biện pháp cụ thể bao gồm:
- Tàu Iron Maiden (đăng ký tại quần đảo Marshall) và tàu Sino Ocean (mang cờ Liberia) treo các biểu tượng liên quan đến Trung Quốc khi đi qua eo biển, sau đó gỡ bỏ khi đã ra khỏi khu vực nguy hiểm.
- Nhiều tàu khác phát thông điệp tương tự qua hệ thống AIS, đôi khi chỉ trong vài phút, khi đang đứng yên.
- Ít nhất 2 tàu đã phát tín hiệu cho thấy quyền sở hữu và thành viên thủy thủ đoàn là người Thổ Nhĩ Kỳ.
Hệ thống AIS và những biện pháp né tránh
Hệ thống nhận dạng tự động (AIS) hoạt động tương tự như tín hiệu máy bay, cho phép các tàu phát thông tin chi tiết về vị trí, điểm đến đến các cảng và tàu khác. Những dữ liệu này được các trang theo dõi hàng hải như Marine Traffic thu thập và phân tích.
Tuy nhiên, không phải tất cả tàu đều sử dụng AIS một cách minh bạch. Một số tàu đã đi qua eo biển Hormuz với thiết bị định vị tắt hoàn toàn để che giấu vị trí. Chúng chỉ xuất hiện trở lại trên hệ thống theo dõi hàng hải khi đã ra khỏi khu vực nguy hiểm một cách an toàn.
Theo phân tích của AFP, kể từ ngày 2.3, hơn 20 tàu thương mại đã được phát hiện đi qua eo biển Hormuz bằng các phương thức khác nhau.
Tác động toàn cầu và phản ứng quốc tế
Eo biển Hormuz có vai trò cực kỳ quan trọng trong vận chuyển năng lượng toàn cầu. Trước khi xung đột bùng nổ vào ngày 28.2, trung bình mỗi ngày có 138 tàu đi qua đây, vận chuyển 25% lượng dầu được vận chuyển bằng đường biển và 20% lượng khí hóa lỏng toàn cầu.
Việc phong tỏa eo biển này đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng:
- Giá dầu thô tăng vọt vượt quá 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine vào tháng 2.2022.
- Theo ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại tổ chức International Crisis Group (Bỉ), việc "tăng phí bảo hiểm và giá năng lượng toàn cầu" cho phép Iran "gây áp lực lên Mỹ" cũng như các đồng minh vùng Vịnh giàu dầu mỏ của Mỹ.
Trước tình hình này, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm 9.3 thông báo Pháp và các đồng minh đang chuẩn bị một nhiệm vụ "hoàn toàn mang tính phòng thủ" để hộ tống các tàu thuyền và mở lại eo biển Hormuz.
Tuyên bố trái chiều từ Iran
Trong khi đó, Iran khẳng định eo biển Hormuz chưa chính thức bị đóng cửa. Tuy nhiên, người đứng đầu an ninh Iran là ông Ali Larijani ngày 9.3 đã tái cảnh báo rằng tuyến đường thủy chiến lược này sẽ không an toàn khi chiến sự còn tiếp diễn.
Vệ binh Cách mạng Iran cũng tuyên bố họ tự quyết định thời điểm ngừng chiến, khẳng định vị thế kiểm soát của mình đối với eo biển quan trọng bậc nhất thế giới này.
