Ông Trump Tự Làm Khó Mình Trong Cuộc Khủng Hoảng Iran: Đàm Phán Hay Leo Thang?
Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục lan truyền thông tin rằng Iran đang sẵn sàng chấm dứt chiến sự và bước vào đàm phán. Tuy nhiên, Tehran đã khẳng định không có chuyện này, làm dấy lên nghi ngờ về tuyên bố sắp có đột phá của ông Trump. Giờ đây, Nhà Trắng đang loay hoay quay về giải pháp mà chính họ đã phá vỡ 4 tuần trước, trong bối cảnh xung đột có nguy cơ leo thang với hàng nghìn binh sĩ Mỹ đang trên đường đến Trung Đông.
Nghịch Lý Của Một Cuộc Chiến Tự Nguyện Khơi Mào
Việc triển khai bộ binh tiềm ẩn rủi ro rất lớn với ông Trump. Một cuộc chiến kéo dài có thể hủy hoại nhiệm kỳ thứ hai và di sản tổng thống của ông, đặc biệt khi ông lên nắm quyền với lời cam kết không can thiệp quân sự vào nước khác. Do đó, nhu cầu đàm phán ngày càng cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, hy vọng về con đường ngoại giao đang bị lu mờ bởi câu hỏi: Liệu có quá muộn để đàm phán sau 30 ngày đối đầu căng thẳng?
Ở thời điểm hiện tại, ông Trump không thể dùng những bình luận hùng hồn để khỏa lấp khát khao tìm ra lối thoát trong danh dự. Cái khó là làm sao rút quân mà vẫn giữ được uy tín, không phải nhượng bộ Iran đến mức biến những tuyên bố thắng trận trước đó thành nói quá. Hơn nữa, tình thế hiện tại đòi hỏi một điều vốn dĩ cực kỳ xa lạ với tính cách ông Trump: Cho đối phương đường lui trong vẻ vang, thay vì khăng khăng ép họ đầu hàng vô điều kiện.
Áp Lực Thời Gian Và Những Thách Thức Chính Trị
Ông Trump không còn nhiều thời gian, khi những áp lực về kinh tế và chính trị từ cuộc chiến đè nặng mỗi ngày. Ông đang tiến gần đến nghịch lý khiến những người tiền nhiệm sa chân: Leo thang chiến sự chỉ để tìm lối thoát. Iran đã mất đi phần lớn giới lãnh đạo và tổ hợp công nghiệp quân sự, nhưng họ không ngần ngại kéo tổng thống Mỹ vào một xung đột quyết liệt hơn nữa.
Aaron David Miller, cựu chuyên gia đàm phán hòa bình Trung Đông của Mỹ, nhận định: “Iran sẽ đòi hỏi một cái giá mà ông Trump không hề mong muốn. Điều này khiến ông Trump phải phát động một chiến dịch quân sự khổng lồ, đảm bảo eo biển Hormuz luôn khai thông.” Ông Miller cho rằng cuộc chiến ông Trump tự nguyện khơi mào nay đã biến thành cuộc chiến bắt buộc phải đánh, với xung đột Mỹ - Israel và Iran đã biến thành khủng hoảng quốc tế.
Những Trở Ngại Trong Tiến Trình Đàm Phán
Việc kỳ vọng Nhà Trắng xoay xở khôn khéo là quá xa vời, bởi họ chưa bao giờ đưa ra lý do chính đáng bắt đầu cuộc chiến hay xác định chiến lược rút lui rõ ràng. Những nỗ lực tiền chiến của con rể Jared Kushner và đặc phái viên Steve Witkoff với Iran đã đổ bể, trong khi các nước đi khác tại Ukraine hay Gaza chưa đem lại bất kỳ tiến triển lâu dài nào.
Phó tổng thống JD Vance trở thành ứng viên sáng giá nếu Iran chấp nhận đàm phán, cùng với trung gian Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Vance theo chủ trương không can thiệp quân sự nên có thể xoa dịu Iran, song điều này đặt ứng viên tổng thống tiềm năng năm 2028 vào thế khó chính trị. Ngoài ra, dù thay đổi nhân sự, Iran cũng khó ngay lập tức tin tưởng Mỹ bởi họ bị tấn công giữa lúc đàm phán trước đó.
Bất Đồng Cơ Bản Và Hy Vọng Ngoại Giao
Các cuộc đàm phán hòa bình thường được mở màn bằng những màn phô trương thanh thế, nhưng quan điểm của Mỹ và Iran quá khác biệt. Iran có 5 yêu cầu: Chấm dứt tấn công, đảm bảo cụ thể ngăn giao tranh tái diễn, bồi thường thiệt hại, chấm dứt toàn diện chiến sự trên tất cả mặt trận và tất cả “nhóm kháng chiến” ở Trung Đông, và công nhận chủ quyền của Iran với eo biển Hormuz.
Trong khi đó, kế hoạch 15 điểm của Mỹ gồm việc cấm Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, nộp kho dự trữ uranium làm giàu, dừng ủng hộ các nhóm ủy nhiệm trong khu vực và mở cửa bình thường eo biển Hormuz. Những chi tiết này không phải trở ngại duy nhất; hai bên vướng phải một bất đồng cơ bản hơn khi họ đều nghĩ mình đang thắng.
Nhà phân tích Trita Parsi thuộc Viện Quincy về Quản trị Quốc gia có Trách nhiệm tin rằng Iran, cũng giống Mỹ, muốn kết thúc chiến sự. Ngoại giao chính là cơ hội. “Nhưng ông Trump sẽ phải đánh đổi điều gì đó để kết thúc cuộc chiến này, trong một vị thế rất khác so với lúc ông ấy bắt đầu,” ông Parsi nói. Ông chỉ ra Mỹ đã thực hiện một nhượng bộ quan trọng: Dỡ bỏ lệnh trừng phạt với dầu Iran nhằm xoa dịu cơn khủng hoảng năng lượng toàn cầu, một bước đi không thể tưởng tượng nổi trước chiến sự.
Nguy Cơ Và Tương Lai Của Xung Đột
Nếu các quan chức Mỹ và Iran không nhanh chóng ngồi vào bàn đàm phán, cuộc chiến có thể xoáy sâu vào thảm họa. Nếu vượt qua ranh giới mà ngoại giao có thể đóng vai trò như chiếc phanh hãm, hậu quả sẽ ngoài sức tưởng tượng. Những chuyến tàu dầu và khí đốt cuối cùng rời Vịnh Ba Tư trước khi chiến sự nổ ra sẽ sớm tới đích, và từ thời điểm đó, nghẽn mạch nguồn cung sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng và tác động kinh tế dây chuyền.
Trong bối cảnh này, ông Trump đang đối mặt với một thách thức lớn: Tự làm khó mình bằng những tuyên bố mâu thuẫn và thiếu chiến lược rõ ràng. Cuộc khủng hoảng Iran không chỉ là vấn đề quân sự, mà còn là bài kiểm tra năng lực ngoại giao và khả năng lãnh đạo của tổng thống Mỹ trong thời điểm căng thẳng cao độ.
