Ông Trump và 'thực tế ảo' trong chiến sự Iran: Linh cảm thay thế phân tích chuyên môn
Trong những lần xuất hiện công khai gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục khẳng định chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đang diễn ra thuận lợi. Tuy nhiên, chính các phát biểu của ông lại khiến giới quan sát quốc tế băn khoăn về mức độ nắm bắt tình hình thực tế của nhà lãnh đạo này.
Thông điệp từ Nhà Trắng nhiều khi thay đổi chỉ sau vài ngày, thậm chí tự mâu thuẫn trong nội bộ. Điều này tạo ra cảm giác rằng cuộc chiến tồn tại trong hai phiên bản khác biệt: một phiên bản diễn ra trên chiến trường thực địa và một phiên bản khác hiện hữu trong những tuyên bố của lãnh đạo Mỹ.
Phán quyết dựa trên linh cảm cá nhân
Trong một cuộc họp với Hội đồng quản trị Trung tâm Nghệ thuật Kennedy tại Nhà Trắng, khi được hỏi liệu các cố vấn kinh tế có thể dự báo thời điểm giá xăng giảm giữa bối cảnh chiến sự Trung Đông hay không, Tổng thống Trump đã ngay lập tức phủ nhận vai trò của đội ngũ chuyên gia. "Tôi không cần bất kỳ cố vấn nào phải nói với mình điều đó. Tôi tự biết rõ vấn đề này", ông tuyên bố một cách dứt khoát.
Chỉ ít phút sau, khi chuyển sang chủ đề an ninh tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất toàn cầu, ông Trump tiếp tục thể hiện quan điểm rằng các nhà lãnh đạo không cần quá nhiều tham vấn trước khi đưa ra quyết định. Ông kể lại rằng mình đã khuyên Thủ tướng Anh Keir Starmer tự quyết định việc điều động tàu hỗ trợ, thay vì tổ chức họp bàn với đội ngũ cố vấn.
Tuy nhiên, lập trường này nhanh chóng thay đổi. Chỉ một ngày sau, ông Trump bất ngờ tuyên bố Mỹ không cần sự hỗ trợ từ các đồng minh trong việc bảo đảm an ninh cho eo biển Hormuz. Chuỗi phát biểu này phản ánh một đặc điểm quen thuộc trong phong cách ra quyết định của Trump: ông thường tin tưởng vào trực giác cá nhân hơn là các phân tích chuyên môn khách quan.
Mâu thuẫn trong mô tả phản ứng của Iran
Nếu cách Tổng thống Trump nói về việc ra quyết định khiến nhiều người ngạc nhiên, thì cách ông mô tả phản ứng của Iran còn gây tranh cãi hơn nữa. Trong một sự kiện tại Nhà Trắng, tổng thống cho biết Mỹ "rất sốc" khi Iran đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel bằng cách tấn công các quốc gia vùng Vịnh như Qatar, Saudi Arabia, UAE, Bahrain và Kuwait. "Họ tấn công những nước đó. Không ai nghĩ điều đó sẽ xảy ra", Trump tuyên bố.
Khi được phóng viên đài Fox News chất vấn liệu ông có bất ngờ vì không ai dự báo trước khả năng này hay không, ông tiếp tục khẳng định: "Ngay cả những chuyên gia giỏi nhất cũng không nghĩ điều đó sẽ xảy ra".
Tuy nhiên, nhiều phân tích chiến lược được công bố trước khi chiến tranh bùng nổ lại cho thấy điều ngược lại. Khoảng một tuần trước khi xung đột khởi phát, BBC đã đưa ra bảy kịch bản nếu Mỹ tấn công Iran. Kịch bản thứ tư chính là "Iran trả đũa bằng cách tấn công lực lượng Mỹ, các nước Arab láng giềng và Israel". Phần phân tích này mở đầu bằng nhận định rõ ràng: "Khả năng này rất cao".
Một quan chức cấp cao Iran giấu tên cũng từng tiết lộ với hãng tin Reuters rằng Tehran đã cảnh báo các nước trong khu vực, từ Saudi Arabia, UAE đến Thổ Nhĩ Kỳ, rằng các căn cứ quân sự Mỹ tại những quốc gia này sẽ trở thành mục tiêu nếu Washington tấn công Iran.
Sự dịch chuyển trong chiến lược quân sự
Không chỉ có cách mô tả chiến sự thay đổi, bản thân chiến lược của chính quyền Trump cũng đang có sự dịch chuyển đáng kể. "Chúng tôi không muốn một cuộc xung đột kéo dài", Phó tổng thống JD Vance tuyên bố vào tháng 6/2025, chỉ vài giờ sau khi Mỹ tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân của Iran. Ông nhấn mạnh thêm: "Chúng tôi cũng không có ý định đưa bộ binh vào chiến trường".
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, Nhà Trắng không còn loại trừ khả năng triển khai quân bộ. Các mục tiêu quân sự đang được thảo luận bao gồm việc kiểm soát kho vật liệu hạt nhân của Iran, chiếm giữ đảo Kharg hoặc kiểm soát khu vực quanh eo biển Hormuz nhằm khôi phục tuyến vận chuyển dầu mỏ.
Theo các đánh giá quân sự, riêng việc thu giữ kho uranium làm giàu của Iran, được cho là nằm sâu dưới lòng đất, có thể đòi hỏi lực lượng lớn hơn nhiều so với các đơn vị đặc nhiệm thông thường. Cuối tuần qua, Mỹ cũng đã điều động một Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến, lực lượng phản ứng nhanh thường gồm khoảng 2.500 binh sĩ, tới khu vực Trung Đông.
Phản ứng dư luận và tín hiệu cảnh báo
Trong khi Nhà Trắng cân nhắc những lựa chọn quân sự mới, dư luận Mỹ lại tỏ ra rất thận trọng. Một cuộc khảo sát của CNN cho thấy người Mỹ phản đối việc đưa quân bộ vào Iran với tỷ lệ 60% so với chỉ 12% ủng hộ. Khảo sát khác của Đại học Quinnipiac cũng cho kết quả tương tự, với 74% cử tri phản đối hành động này.
Những con số này phản ánh tâm lý đã hình thành sau hai thập kỷ chiến tranh ở Trung Đông. Nhiều người Mỹ có thể chấp nhận các cuộc tấn công quân sự ngắn hạn, nhưng không muốn đất nước sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài kiểu Iraq hay Afghanistan.
Trước phản ứng của người dân, một số nghị sĩ Cộng hòa cũng bắt đầu phát đi tín hiệu cảnh báo. Nghị sĩ Tim Burchett cho rằng tổng thống hiểu rõ người dân Mỹ "không có nhu cầu cho một cuộc chiến như vậy". Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz nói với Fox News: "Đây sẽ không phải là một Iraq năm 2003 khác. Sẽ không có hàng trăm nghìn binh sĩ chiếm đóng các thành phố".
Tuy nhiên, những tín hiệu từ Nhà Trắng dường như không đủ để trấn an dư luận. Tổng thống Donald Trump gần đây cũng không còn hạ thấp khả năng triển khai quân bộ như trước, khi ông nói với tờ New York Post rằng "có lẽ không cần đến họ" hoặc đó là phương án "khi thực sự cần thiết".
