Đường ống dẫn dầu Arab Saudi và UAE: Vũ khí hóa giải đòn hiểm của Iran tại eo biển Hormuz
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ-Israel và Iran, các đường ống dẫn dầu của Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đang nổi lên như những yếu tố chiến lược có thể quyết định cục diện cuộc xung đột. Những tuyến đường ống này không chỉ là công cụ đối phó với kịch bản Iran đóng cửa eo biển Hormuz mà còn có khả năng đóng vai trò như những "tấm đệm" tạm thời, giúp ổn định thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Chiến lược dùng giá dầu làm vũ khí của Iran
Chiến lược của Tehran trong cuộc đối đầu với Washington và Jerusalem đã trở nên khá rõ ràng: sử dụng giá dầu làm vũ khí để gây sức ép trực tiếp lên chính quyền Tổng thống Donald Trump. Bằng cách đẩy chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ lên cao thông qua việc làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, Iran đang tìm cách buộc ông Trump phải rút lui khỏi cuộc chiến mà ông đã chọn khởi xướng.
Theo phân tích từ CNA, mục tiêu này được thực hiện thông qua việc nhắm vào eo biển Hormuz - tuyến đường thủy hẹp nhưng cực kỳ quan trọng, nơi vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế mỗi ngày, tương đương 1/5 mức tiêu thụ toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra cú sốc dữ dội cho thị trường năng lượng thế giới.
Đường ống Đông - Tây: Giải pháp thay thế then chốt
Ở thời điểm hiện tại, đường ống Đông - Tây của Arab Saudi xuất hiện như một yếu tố then chốt trong tính toán chiến lược. Đây là tuyến đường ống dài khoảng 1.200 km, chạy ngang Bán đảo Ả Rập, nối Vịnh Ba Tư với Biển Đỏ. Công trình này được xây dựng cách đây 45 năm với giả định rằng một ngày nào đó Iran có thể thực hiện điều tưởng chừng không thể xảy ra: chặn các chuyến tàu chở dầu qua eo biển Hormuz.
Mặc dù đường ống của Arab Saudi không thể bù đắp toàn bộ lượng dầu thông thường qua eo biển Hormuz, nhưng nó có thể cung cấp "lối đi" thay thế cho khoảng 5 triệu thùng/ngày. Bên cạnh đó, một đường ống khác do UAE sở hữu cũng mang lại tuyến đường vòng khác ra Vịnh Oman, với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, và trong trường hợp khẩn cấp có thể nâng lên gần 2 triệu thùng/ngày.
Khi kết hợp lại, hai đường ống này có thể làm chậm đà tăng phi mã của giá dầu, với điều kiện hai quốc gia này có thể đưa đủ tàu chở dầu tới các cảng nơi dầu được bơm ra. Hiện tại, khoảng 25 siêu tàu chở dầu (VLCC), mỗi chiếc có thể chở khoảng 2 triệu thùng, đã chuyển hướng khỏi điểm đến ban đầu để tới các điểm bốc dầu mới.
Tác động thị trường và những canh bạc chiến lược
Sự sụt giảm nguồn cung kể từ những cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ-Israel nhằm vào Iran đã gây chấn động mạnh đến mức giá dầu vượt xa 100 USD/thùng ngay khi thị trường năng lượng mở cửa vào tối 8/3 (giờ địa phương), tăng 20% chỉ trong vài giây. Tuy nhiên, các tuyến đường ống thay thế này có thể giúp trì hoãn đà tăng tiếp theo của giá dầu.
Trong khi đó, Nhà Trắng vẫn đang đặt cược toàn bộ rằng họ có thể kết thúc cuộc chiến trước khi áp lực từ thị trường dầu mỏ trở nên vượt tầm kiểm soát. Phát biểu với các phóng viên tối 7/3, Tổng thống Trump khẳng định: "Chúng tôi dự đoán giá dầu sẽ tăng, và đúng là như vậy. Nhưng chúng cũng sẽ giảm rất nhanh. Và chúng ta sẽ loại bỏ được một 'khối u' lớn trên Trái Đất".
Các chuyên gia nhận định để chiến lược này thành công, ông Trump trước hết cần các tuyến đường ống thay thế của Arab Saudi và UAE tạo ra sự khác biệt thực sự. Ngoài ra, ông cần kết thúc cuộc chiến trong vài ngày thay vì vài tuần, hoặc ít nhất cho phép một số siêu tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz trong khoảng thời gian đó. Cuối cùng, ông cần các cơ sở khai thác, lọc dầu và bốc xếp dầu trong khu vực không bị thiệt hại nghiêm trọng để xuất khẩu có thể nhanh chóng được khôi phục.
Hoạt động chuyển hướng chưa từng có tiền lệ
Vào tối 8/3 (giờ địa phương), Saudi Aramco, công ty dầu mỏ quốc doanh của Arab Saudi, đã bốc hàng cho 3 siêu tàu chở dầu loại VLCC tại các cảng Yanbu và Al Muajjiz trên Biển Đỏ. Điều này cho thấy nước này đang chuyển hướng nhiều dầu nhất có thể ra khỏi tuyến đường qua Hormuz.
Đồng thời, ADNOC, nhà sản xuất dầu quốc doanh của Abu Dhabi, cũng đang bốc hàng cho một tàu chở dầu thô cỡ lớn tại Fujairah, nằm ngoài eo biển. Quy mô hoạt động tại ba địa điểm này được đánh giá là chưa từng có tiền lệ, phản ánh mức độ nghiêm trọng của tình hình hiện tại.
Những rủi ro và tính toán địa chính trị phức tạp
Arab Saudi và UAE đang đi trên "sợi dây an ninh" rất mong manh. Việc chuyển hướng dầu qua các đường ống thay thế là một phần trong cam kết của họ nhằm đảm bảo thị trường năng lượng toàn cầu luôn được cung cấp. Tuy nhiên, hành động này lại gián tiếp hỗ trợ Washington và có thể khiến Tehran trả đũa quân sự mạnh hơn.
Khi số lượng tàu chở dầu hướng tới các điểm bốc hàng mới bên ngoài Vịnh Ba Tư tăng lên, giới chức ngành năng lượng tại Riyadh và Abu Dhabi ngày càng lo ngại rằng đường ống, trạm bơm hoặc thậm chí các cảng có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.
Các quốc gia Arab dòng Sunni tại Vịnh Ba Tư từ lâu đã có quan hệ căng thẳng với Iran, một quốc gia đa số theo dòng Shia. Mặc dù trong những năm gần đây, Riyadh và Abu Dhabi đã tìm cách cải thiện quan hệ với Tehran, và thậm chí trước khi xung đột nổ ra còn hy vọng đạt được thỏa thuận ngoại giao thông qua các cuộc đàm phán do Oman làm trung gian, nhưng dầu mỏ đang kéo họ vào cuộc xung đột với những hệ quả khó lường.
Hiện tại, đây thực sự là "trận chiến của các đường ống dẫn dầu" - một cuộc đấu trí giữa các bên liên quan, nơi mỗi động thái đều có thể làm thay đổi cục diện không chỉ ở Trung Đông mà còn trên toàn thị trường năng lượng toàn cầu.
