Đồng Minh Châu Âu Lạnh Nhạt Trước Yêu Cầu Hỗ Trợ Quân Sự Của Mỹ Tại Iran
Sự rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết khi Mỹ không nhận được sự ủng hộ như kỳ vọng từ các đồng minh châu Âu trong cuộc xung đột với Iran. Bất chấp áp lực từ Nhà Trắng, Liên minh châu Âu (EU) vẫn kiên quyết từ chối tham gia chiến sự, thay vào đó lựa chọn thái độ chờ đợi và quan sát diễn biến. Hàng loạt lý do từ việc thiếu tham vấn ban đầu, bất đồng về vai trò của NATO, đến những tính toán lợi ích và rủi ro thực tế đã khiến châu Âu tỏ ra dè dặt, thậm chí lạnh nhạt trước các yêu cầu hỗ trợ từ Washington.
Thiếu Tham Vấn Và Bất Đồng Chiến Lược
Theo New York Times, ngay từ khi khởi động cuộc chiến, Mỹ và Israel đã không tham vấn các đồng minh châu Âu, cũng không nỗ lực xây dựng một liên minh tự nguyện hay thiết lập cơ sở pháp lý quốc tế như những tiền lệ trước đây. Điều này khiến nhiều nước châu Âu xem đây là một cuộc xung đột mà họ không có nghĩa vụ phải tham gia. Trong giai đoạn đầu, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ yêu cầu quyền sử dụng căn cứ quân sự, và một số quốc gia đã đáp ứng ở mức độ hạn chế. Tuy nhiên, khi xung đột leo thang tại eo biển Hormuz đẩy giá dầu tăng vọt, Washington lại đòi hỏi nhiều hơn mà không đưa ra bất kỳ định hướng tác chiến rõ ràng, mốc thời gian kết thúc, hay cơ sở pháp lý quốc tế nào.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã phát biểu với Reuters: "Mỹ và Israel đã không tham vấn chúng tôi trước khi tiến hành cuộc chiến này, và cũng chưa từng có bất kỳ quyết định chung nào liên quan đến Iran. Vì vậy, câu trả lời cho vấn đề này là 'chúng tôi sẽ không tham gia'". Yếu tố ngoại giao cũng đóng vai trò then chốt, khi châu Âu phải cân nhắc giữa việc ủng hộ một chiến dịch quân sự gây tranh cãi và bảo vệ lợi ích riêng trong các vấn đề như Ukraine hay thương mại.
Khác Biệt Trong Cách Hiểu Về Vai Trò Của NATO
Một điểm mâu thuẫn sâu sắc nằm ở cách hiểu về vai trò của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Mỹ coi phản ứng của đồng minh là phép thử lòng trung thành, trong khi châu Âu nhấn mạnh NATO chủ yếu là một liên minh phòng thủ. Theo nguyên tắc, cơ chế phòng thủ tập thể chỉ được kích hoạt khi một thành viên bị tấn công. Trong trường hợp này, Mỹ và Israel là bên chủ động tấn công Iran, khiến nhiều nước đặt câu hỏi về tính chính danh của việc NATO tham gia. Sự khác biệt này đã khiến những lời kêu gọi hỗ trợ từ Washington không nhận được sự hưởng ứng, và việc Mỹ công khai chỉ trích đồng minh càng làm gia tăng căng thẳng.
Rủi Ro An Ninh Và Tính Toán Kinh Tế
Ngoài yếu tố chính trị, các tính toán thực tế cũng khiến châu Âu do dự. Eo biển Hormuz hiện là một trong những tuyến hàng hải nguy hiểm nhất thế giới, nơi chỉ cần một mối đe dọa nhỏ như tàu cao tốc vũ trang hay thủy lôi cũng đủ làm tê liệt hoạt động vận tải. Ngay cả hải quân Mỹ cũng chưa thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro này, nên các nước châu Âu không tin rằng việc họ tham gia sẽ tạo ra khác biệt mang tính quyết định. Kinh nghiệm từ các chiến dịch hàng hải trước đó, như hoạt động bảo vệ tàu thuyền tại Biển Đỏ, cho thấy hiệu quả hạn chế và khó có thể mở rộng sang eo biển Hormuz.
Bên cạnh đó, châu Âu lo ngại việc tham gia quân sự có thể kéo dài xung đột thay vì giải quyết triệt để. Giá dầu tăng mạnh do căng thẳng tại Hormuz đang gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu, nhưng đồng thời cũng trở thành yếu tố gây sức ép ngược lại đối với Washington. Nhiều quan chức châu Âu tin rằng chính thị trường năng lượng và phản ứng của cử tri Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc bầu cử đang đến gần, mới có thể buộc Nhà Trắng sớm chấm dứt chiến sự. Từ góc nhìn này, việc không can dự sâu có thể trở thành một "đòn bẩy" gián tiếp để thúc đẩy kết thúc xung đột.
Lo Ngại Về Hậu Quả Lâu Dài Và Sự Thiếu Rõ Ràng Từ Mỹ
Một nỗi lo lớn khác của châu Âu là kịch bản hậu chiến. Nếu Iran rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài, hệ quả có thể lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông và kéo theo làn sóng di cư lớn hướng về châu Âu, một viễn cảnh mà các chính phủ châu Âu muốn tránh sau những bài học từ các cuộc khủng hoảng trước đó. Đồng thời, lập trường từ Washington cũng không hoàn toàn nhất quán. Tổng thống Trump vừa khẳng định không cần sự hỗ trợ từ đồng minh, vừa liên tục chỉ trích họ không tham gia, trong khi chưa xác định rõ mục tiêu dài hạn hay thời điểm kết thúc chiến dịch.
Sự thiếu rõ ràng này càng được nhấn mạnh bởi những dấu hiệu bất đồng trong nội bộ Mỹ, như việc Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố quốc gia Joe Kent từ chức để phản đối chiến dịch. Ông Ian Lesser, người đứng đầu văn phòng Brussels của Quỹ Marshall Đức, nhận định quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang bước vào giai đoạn "không có gì còn nằm trong ranh giới quen thuộc" và cảnh báo việc châu Âu không hỗ trợ có thể kéo theo hệ lụy trong các lĩnh vực khác, đặc biệt là thương mại.
