Mỹ Lại Đẩy Châu Âu Vào Thế Khó Trước Khủng Hoảng Eo Biển Hormuz
Giới lãnh đạo châu Âu đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan đầy căng thẳng. Một mặt, họ có nguy cơ làm phật lòng cử tri nếu cùng Mỹ chống Iran trong bối cảnh eo biển Hormuz bị kiểm soát chặt chẽ. Mặt khác, họ cũng phải đối mặt với bất ổn nghiêm trọng nếu không giải quyết được bế tắc ở eo biển chiến lược này, đặc biệt là khi cuộc khủng hoảng năng lượng đang leo thang.
Áp Lực Từ Washington Và Phản Ứng Của Cử Tri
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không ngần ngại chỉ trích châu Âu vì từ chối hỗ trợ lưu thông eo biển Hormuz. Trên mạng xã hội tuần trước, ông Trump viết: “Họ than phiền về giá dầu cao, nhưng lại từ chối thao tác quân sự đơn giản, vốn là nguyên nhân duy nhất dẫn đến giá dầu tăng cao”. Theo phân tích từ New York Times, động thái này của ông Trump đang đẩy châu Âu vào một thế tiến thoái lưỡng nan chưa từng có.
Việc Iran kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz đã dẫn tới một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện trên khắp châu Âu. Giá dầu và khí đốt tăng cao khiến cử tri châu Âu trở nên phẫn nộ, đặt áp lực khổng lồ buộc giới chính trị phải hành động mạnh mẽ hơn nữa. Tuy nhiên, nhiều tiếng nói tại châu Âu, đặc biệt là phe cánh tả, phản đối mạnh mẽ bất kỳ chiến sự nào với Iran. Họ cho rằng chiến dịch này là “vô cớ”, “bất hợp pháp” và đe dọa sự tăng trưởng mong manh của châu lục, với nhiều người vẫn còn ám ảnh từ cuộc chiến tại Iraq.
Gérard Araud, cựu Đại sứ Pháp tại Israel và Mỹ, nhận định: “Chúng ta lại chia rẽ như thường lệ. Châu Âu đang thể hiện sự yếu kém trên nhiều phương diện. Chúng ta đang hoàn toàn bàng hoàng trước những gì xảy ra”.
Bối Cảnh Chính Trị Châu Âu Rạn Nứt
Cuộc chiến tại Trung Đông đang làm thay đổi sâu sắc nền chính trị châu Âu. Tại Italy, Thủ tướng Giorgia Meloni thất bại trong cuộc trưng cầu dân ý về cải cách hệ thống tư pháp. Việc bà thân thiết với ông Trump – một chính trị gia không được lòng dân Italy – càng làm tình hình thêm tồi tệ, đặc biệt khi ông chủ Nhà Trắng thậm chí không thông báo cho bà về cuộc chiến ở Iran.
Ở Pháp, đảng cực tả France Unbowed (Nước Pháp bất khuất), vốn phản đối can thiệp vào Trung Đông, đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử thị trưởng tuần trước. Giới phân tích cho rằng đảng này hưởng lợi từ nhóm cử tri theo đạo Hồi phẫn nộ về cuộc chiến. Tại Đức, giá xăng đã vượt quá 2 euro/lít, tương đương 9,48 USD/gallon, buộc chính phủ phải cắt giảm thuế và áp giá trần.
Peter Westmacott, cựu Đại sứ Anh tại Pháp và Mỹ, nhấn mạnh: “Châu Âu hoàn toàn có lợi khi hỗ trợ mở eo biển cho tàu chở dầu và tàu thương mại, cũng như thể hiện với các quốc gia vùng Vịnh rằng họ là đồng minh đáng tin cậy. Vì vậy, họ có thể hành động theo hướng phòng thủ hơn là tấn công”.
Động Cơ Thực Sự Của Mỹ Và Thách Thức Ngoại Giao
Mặc dù gây áp lực, ông Trump lại không trao cho các đồng minh châu Âu công cụ để ủng hộ mình. Mỹ không tham vấn ý kiến đồng minh về chiến dịch chung với Israel tại Iran, và trong hầu hết trường hợp, cũng không báo trước cho họ. Sự xa cách này xảy ra sau một giai đoạn căng thẳng, khi ông Trump liên tục đe dọa chiếm đảo Greenland của Đan Mạch và thay đổi lập trường.
R. Nicholas Burns, cựu Đại sứ Mỹ tại NATO, nhận định: “Những bình luận ác ý về thủ tướng Anh của ông Trump là ví dụ điển hình giải thích lý do giới lãnh đạo châu Âu không thể hỗ trợ Mỹ. Tất cả chuyện này làm phức tạp thêm các vấn đề chính trị tại các nền dân chủ châu Âu”.
Chuyên gia phân tích cho rằng, ngay cả khi kêu gọi châu Âu tăng cường hỗ trợ, ông Trump vẫn tìm cách hạ thấp thiện chí của họ, với động cơ thực sự là muốn buộc châu Âu gánh chịu rủi ro chính trị khi tham gia chiến dịch quân sự.
Michel Yakovleff, cựu chuyên gia hoạch định chiến lược của NATO, nhấn mạnh rằng châu Âu đã đúng khi không đồng thuận với Mỹ về mặt chính trị khi ông Trump chưa vạch rõ mục tiêu chiến lược hoặc lộ trình kết thúc cuộc chiến. Ông cho biết để thành lập một liên minh tại eo biển Hormuz, Mỹ cần đạt được thỏa thuận với các thành viên về nhiều yếu tố, và quá trình này sẽ mất ít nhất hai tháng.
Cựu đại sứ Araud cũng chỉ ra rằng với lịch sử đàm phán giữa châu Âu và Iran về chương trình hạt nhân, châu Âu có thể đóng vai trò quan trọng về mặt ngoại giao trong việc giúp chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, ông nói châu Âu đang bị kìm hãm bởi ba yếu tố: Mỹ không tin tưởng tuyệt đối châu Âu, châu Âu sợ đối đầu Mỹ sẽ ảnh hưởng tới tình hình Ukraine, và Iran cũng nghi ngờ châu Âu vì lập trường lấp lửng.
“Chúng tôi có thể đóng vai trò trung gian, nhưng ông Trump lại muốn Pakistan. Iran cũng không tin tưởng chúng tôi, vì họ nghĩ chúng tôi phụ thuộc Mỹ”, ông Araud kết luận.
