Mỹ và Đồng Minh Thảo Luận Hội Nghị Hòa Bình với Iran tại Pakistan
Hiện nay, Washington cùng với một số quốc gia trung gian đang tích cực thảo luận về khả năng tổ chức một hội nghị hòa bình với Iran tại Pakistan. Mục tiêu chính là tìm kiếm các giải pháp nhằm chấm dứt xung đột đang diễn ra ở khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, khả năng tham gia của Tehran vào sự kiện này vẫn còn nhiều điều chưa được làm rõ, tạo nên một bầu không khí bất định cho tiến trình đàm phán.
Kế Hoạch 15 Điểm của Mỹ và Các Đề Xuất Chi Tiết
Theo thông tin từ CNN, Mỹ đã hợp tác với Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ để đề xuất tổ chức hội nghị hòa bình với Iran sớm nhất vào cuối tuần này. Các bên dự kiến sẽ thảo luận về một kế hoạch gồm 15 điểm do Washington đưa ra, nhằm mục đích chấm dứt xung đột một cách toàn diện. Truyền thông Mỹ dẫn lời một số quan chức cấp cao cho biết, thông qua trung gian Pakistan, Washington đã gửi cho Iran bản kế hoạch này để làm cơ sở cho các cuộc đàm phán sắp tới.
Kế hoạch do chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất bao gồm nhiều yêu cầu quan trọng đối với Iran:
- Hủy bỏ toàn bộ năng lực hạt nhân hiện có và tháo dỡ các cơ sở hạt nhân chủ chốt tại Natanz, Isfahan và Fordow.
- Cam kết không theo đuổi phát triển vũ khí hạt nhân, không tiến hành làm giàu urani, và bàn giao toàn bộ urani đã làm giàu cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) theo một lộ trình cụ thể.
- IAEA phải được trao quyền tiếp cận đầy đủ và minh bạch thông tin liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
- Chấm dứt hỗ trợ tài chính và quân sự cho các lực lượng đồng minh trong khu vực.
- Chấm dứt phong tỏa eo biển Hormuz, khẳng định đây phải là vùng biển tự do và không ai được phép phong tỏa.
- Ngừng phát triển chương trình tên lửa đạn đạo, với yêu cầu giới hạn tầm bắn và số lượng tên lửa, chỉ được phép sử dụng cho mục đích tự vệ trong tương lai.
Cam Kết và Điều Kiện Đổi Lại từ Phía Mỹ
Nếu Iran chấp nhận bản kế hoạch 15 điểm, Mỹ cam kết sẽ dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt đối với nước này. Đồng thời, Washington cũng hỗ trợ Iran phát triển chương trình hạt nhân dân sự tại nhà máy hạt nhân Bushehr và loại bỏ cơ chế tái áp đặt trừng phạt (snapback). Cơ chế này cho phép các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc, vốn đã được dỡ bỏ trước đây, có thể tự động được khôi phục nếu ba quốc gia châu Âu gồm Anh, Pháp và Đức kích hoạt mà không cần bỏ phiếu mới tại Hội đồng Bảo an LHQ.
Ngoài ra, Mỹ còn đề xuất tổ chức đối thoại ở cấp cao, có thể giữa Phó Tổng thống JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Kịch bản đàm phán ở cấp thấp hơn, giữa Bộ trưởng Ngoại giao Iran và các đặc phái viên của Mỹ, cũng đang được cân nhắc. Tuy nhiên, theo CNN, các đại diện của Iran đã thông báo với chính quyền Trump về việc không muốn nối lại đàm phán với đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, thay vào đó muốn tổ chức đàm phán với Phó Tổng thống JD Vance. Tuyên bố này cho thấy Tehran thiếu tin tưởng vào ông Witkoff và Kushner do các cuộc đàm phán đổ vỡ trước khi Israel và Mỹ tiến hành không kích Iran.
Phản Ứng và Điều Kiện từ Phía Iran
Trước khi Mỹ đưa ra đề xuất, Iran đã nêu các điều kiện riêng của mình, bao gồm:
- Chấm dứt toàn bộ các lệnh trừng phạt.
- Không tái diễn các cuộc tấn công.
- Đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực vùng Vịnh.
- Ngừng các chiến dịch quân sự nhằm vào các lực lượng đồng minh của Iran.
- Thiết lập cơ chế cho phép Iran thu phí đối với những tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz.
- Tiến hành các biện pháp pháp lý đối với các cá nhân truyền thông bị coi là có lập trường thù địch với Iran.
Bất chấp sự bác bỏ của Iran về sự liên quan đến tiến trình thực thi kế hoạch 15 điểm, Tổng thống Donald Trump vẫn tuyên bố các cuộc đàm phán với Iran nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông đang được tiến hành. Ông còn nói thêm rằng Tehran mong muốn đạt được một thỏa thuận. Trump cho hay, Phó Tổng thống JD Vance, Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio, Đặc phái viên phụ trách Trung Đông Steve Witkoff và Jared Kushner đều đang tham gia vào quá trình này. Theo ông, Iran đã trao một món quà lớn liên quan đến dầu mỏ và khí đốt.
Tình Hình Xung Đột và Triển Vọng Hòa Bình
Xung đột tại Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2 vừa qua với những cuộc tấn công qua lại giữa Mỹ, Israel và Iran, thậm chí lan sang các quốc gia vùng Vịnh. Dù Mỹ đề xuất một cơ hội cho hòa bình, cuộc chiến dường như đang ở giữa ngã ba đường. Iran chưa chính thức chấp thuận tham gia tiến trình, và quyết định cuối cùng thuộc về Lãnh tụ tối cao mới của Iran, ông Mojtaba Khamenei. Trong khi đó, Israel vẫn chưa muốn chấm dứt ý định xóa sổ Iran khỏi bản đồ thế giới, còn Mỹ vẫn gây sức ép lên nước Cộng hòa Hồi giáo với những yêu cầu khắt khe. Tình hình này khiến triển vọng hòa bình trở nên phức tạp và không chắc chắn.
