Mỹ tuyên bố Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei qua đời, Tehran chưa xác nhận
Ngày 28/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gây chấn động khi tuyên bố Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei, 86 tuổi, đã thiệt mạng. Thông tin này ngay lập tức làm dấy lên làn sóng nghi ngờ và phản ứng từ nhiều phía, trong khi chính quyền Tehran vẫn giữ im lặng, chưa đưa ra bất kỳ xác nhận chính thức nào.
Vai trò và di sản của một nhà lãnh đạo "bàn tay sắt"
Ali Khamenei, người lãnh đạo tối cao của Iran từ năm 1989 sau khi kế nhiệm Ayatollah Ruhollah Khomeini - nhà khởi xướng cuộc cách mạng Hồi giáo, luôn được biết đến với phong cách lãnh đạo cứng rắn. Ông tự coi mình là người bảo vệ di sản cách mạng, chịu trách nhiệm duy trì sự tồn tại của nền Cộng hòa Hồi giáo. Với vai trò tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, tiếng nói của ông có tính quyết định trong mọi vấn đề trọng đại của quốc gia.
Trong suốt nhiều thập kỷ cầm quyền, ông Khamenei đã từ chối mọi lời kêu gọi cải cách và thay đổi, kiên định với đường lối chính trị đã định. Ông được những người ủng hộ tôn kính như một đại diện của Thượng đế, trong khi các đối thủ chỉ trích ông vì sự cứng nhắc. Điều đáng chú ý là từ tháng 6/2025, trong cuộc chiến 12 ngày với Israel, ông đã nêu tên ba ứng cử viên tiềm năng có thể được bổ nhiệm nhanh chóng để kế nhiệm, cho thấy sự chuẩn bị từ trước.
Những gương mặt kế nhiệm tiềm năng và áp lực từ IRGC
Mặc dù chưa bao giờ công khai người được chọn, hai cái tên nổi bật nhất trong danh sách kế nhiệm là:
- Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai của Đại giáo chủ, được cho là ủng hộ các chính sách cứng rắn của cha.
- Hassan Khomeini, 53 tuổi, cháu trai của nhà cách mạng Ruhollah Khomeini, được đánh giá là có tư tưởng ôn hòa hơn cả trong nước lẫn quốc tế.
Theo tiết lộ từ các nguồn thạo tin với hãng Iran International, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đang thúc ép việc bổ nhiệm nhanh chóng lãnh đạo mới. Bộ chỉ huy còn lại của IRGC muốn hoàn tất quyết định trong vài giờ tới, cụ thể là trước rạng sáng ngày 1/3, nhằm tránh tình trạng bất ổn kéo dài.
Phản ứng quốc tế và đánh giá từ tình báo Mỹ
Tổng thống Trump coi đây là "cơ hội lớn nhất duy nhất để người dân Iran giành lại đất nước của mình", trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khuyến khích người Iran xuống đường đòi quyền lực. Tuy nhiên, Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã có đánh giá thận trọng hơn.
Trước cuộc tấn công phối hợp Mỹ-Israel ngày 28/2, CIA nhận định rằng ngay cả khi loại bỏ được ông Khamenei, người thay thế vẫn có thể là một nhân vật cứng rắn từ IRGC. Đánh giá này xem xét nhiều kịch bản sau can thiệp quân sự, nhưng không đưa ra kết luận chắc chắn về bất kỳ kịch bản nào. IRGC, lực lượng quân sự tinh nhuệ bảo vệ sự cai trị của giới giáo sĩ Shi'ite, có thể đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển giao quyền lực.
Cảnh báo về hậu quả lâu dài và tranh cãi chính trị
Thượng nghị sĩ Jack Reed, lãnh đạo đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân sự, đã lên tiếng cảnh báo về "những hậu quả sẽ kéo dài hơn cả nhiệm kỳ tổng thống này". Ông chỉ trích Tổng thống Trump đã đẩy Mỹ vào một cuộc chiến lớn với Iran mà không có lý do chính đáng, không xin phép Quốc hội, và thiếu mục tiêu cuối cùng rõ ràng.
Nếu thông tin về cái chết của Đại giáo chủ Khamenei được xác nhận, đây sẽ là sự kiện chính trị chấn động nhất trong lịch sử Iran hiện đại, đánh dấu bước ngoặt lớn sau nhiều thập kỷ dưới sự lãnh đạo của ông. Sự kiện này không chỉ làm thay đổi cục diện nội bộ Iran mà còn tác động sâu sắc đến quan hệ quốc tế và an ninh khu vực Trung Đông.
