Ám sát Lãnh đạo Iran: Bước leo thang phá vỡ các rào cản quốc tế
Sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel không chỉ báo hiệu một giai đoạn bất định chưa từng có tại Trung Đông, mà còn đặt hệ thống quốc tế vào bước ngoặt khó lường, với những hệ quả sâu rộng cho an ninh toàn cầu.
Vụ tấn công có chủ đích và những tranh cãi pháp lý
Truyền thông Iran chính thức xác nhận vào ngày 1/3 rằng Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng trong chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Dù có những quan điểm trái chiều về Cộng hòa Hồi giáo Iran, ông Khamenei vẫn là người đứng đầu hợp pháp của một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, được cộng đồng quốc tế công nhận rộng rãi.
Việc một quốc gia chủ đích tấn công ban lãnh đạo của quốc gia khác, như một chính sách có tính toán, đánh dấu một giai đoạn hoàn toàn mới trong chính trị thế giới. Theo Guardian, đây là vụ tấn công có chủ đích nhằm vào nguyên thủ quốc gia, vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc, vốn chỉ cho phép sử dụng vũ lực khi tự vệ trước một cuộc tấn công sắp xảy ra hoặc có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an.
Không có bằng chứng nào cho thấy Iran chuẩn bị một cuộc tấn công "ngay lập tức, áp đảo" nhắm vào Israel, khiến lý do "đánh phủ đầu" của Tel Aviv trở nên không hợp lý. Chiến dịch mang mật danh "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" dưới thời Tổng thống Donald Trump được cho là hành động phòng ngừa trước một rủi ro trong tương lai, thay vì phản ứng trước mối đe dọa cận kề.
Hệ quả leo thang và phản ứng từ Iran
Hành động này đánh dấu sự leo thang nghiêm trọng tại khu vực vốn đã chứng kiến những cuộc xung đột âm ỉ. Dù cuộc tấn công được phát động nhanh chóng, hệ quả của nó nhiều khả năng sẽ kéo dài lâu dài. Các đòn trả đũa từ Iran đã mở rộng, không chỉ nhắm vào Israel mà còn cả các quốc gia vùng Vịnh nơi lực lượng Mỹ đóng quân.
Tehran tuyên bố đã đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường chiến lược mà khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu trên thế giới phải đi qua. Các nhà phân tích cảnh báo giá dầu thô có thể tăng tới 50%, lên mức 100 USD/thùng, gây áp lực lên kinh tế toàn cầu.
Theo Guardian, chiến lược của Tehran dường như ít nhằm chiến thắng trên chiến trường mà nhiều hơn vào việc sinh tồn, tức là chứng minh rằng dù lãnh đạo bị tiêu diệt, Iran vẫn có thể tiếp tục chiến đấu. Đây có thể là một canh bạc nguy hiểm: nếu Iran kiềm chế quá mức sẽ bị xem là bẽ mặt, nhưng phản ứng vượt quá giới hạn lại có nguy cơ tạo ra một liên minh rộng lớn hơn chống lại mình.
Suy yếu các rào cản quốc tế và những hệ lụy dài hạn
Câu hỏi không chỉ là liệu cuộc xung đột ở Trung Đông có làm Iran yếu đi hay không, mà còn liệu nó có làm suy yếu hệ thống quy tắc mà sự ổn định toàn cầu phụ thuộc vào đó hay không. Những cơ chế, từng được xem là rào cản kiềm chế trong quan hệ quốc tế, dường như đang bị tháo dỡ.
Một khi cuộc chiến phòng ngừa được xem là bình thường, bất cứ quốc gia nào tự nhận là bị đe dọa lâu dài cũng có thể viện dẫn lý do đó để tấn công. Trong thời đại mà thế giới chứng kiến hệ thống tên lửa được mở rộng, cùng các mối đe dọa mạng và sự phổ biến hạt nhân, đó có thể là tiền lệ đầy nguy hiểm.
Xung đột bùng nổ ngay trong quá trình đàm phán giữa Mỹ và Iran về chương trình hạt nhân, phơi bày chiến lược ngoại giao "tung hỏa mù" của Tổng thống Trump. Theo RT, các đối thủ của Mỹ có thể rút ra kết luận rằng đàm phán với Washington là vô ích, và lựa chọn khả thi duy nhất chỉ còn là đầu hàng hoặc chuẩn bị cho giải pháp dựa trên vũ lực.
Trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth khẳng định các cuộc không kích nhằm vào Iran không nhằm mục tiêu "thay đổi chế độ", nhưng ông cũng thừa nhận rằng chế độ đó đã thay đổi và thế giới sẽ tốt đẹp hơn vì điều đó. Hệ thống chính trị Iran, với cấu trúc quyền lực phức tạp được chống lưng bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, vẫn có khả năng duy trì sự kế nhiệm, nhưng thiệt hại về uy tín và ổn định là không thể đảo ngược.
