Đàm Phán Mỹ - Iran: Tín Hiệu Mong Manh Giữa Lằn Ranh Đỏ Và Nghi Kỵ
Chỉ hai ngày sau khi đe dọa xóa sổ các nhà máy điện của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố Washington đã có những cuộc trao đổi “rất tốt và hiệu quả” với Tehran, đồng thời đạt được “những điểm đồng thuận quan trọng” giữa hai bên đối địch. Tuy nhiên, Iran lập tức bác bỏ hoàn toàn thông tin này, cáo buộc đây là tin giả nhằm thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ.
Phản Ứng Cứng Rắn Từ Tehran Và Những Trở Ngại Khổng Lồ
Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, một nhân vật chủ chốt trong thời chiến của Tehran, khẳng định: “Tin giả đang bị sử dụng để thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ, cũng như nhằm giúp Mỹ và Israel thoát khỏi thế bế tắc hiện nay”. Phản ứng cứng rắn này, thậm chí phủ nhận cả khả năng đàm phán gián tiếp, cho thấy những trở ngại cực lớn đang chắn ngang bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt cuộc chiến.
Nếu thực sự nghiêm túc, ông Trump có thể đã mở ra một “khe cửa hẹp” cho ngoại giao. Tuy nhiên, Tehran vẫn hoài nghi sâu sắc, đặc biệt khi vị tổng thống Mỹ này từng hai lần phát động tấn công Iran ngay trong lúc các cuộc đàm phán đang diễn ra, đồng thời nhiều lần yêu cầu Iran phải “đầu hàng hoàn toàn”, theo Financial Times.
Yêu Cầu Của Iran Và Chiến Lược Gia Tăng Chi Phí Chiến Tranh
Trong cuộc phỏng vấn tại sân bay Florida ngày 23/3, ông Trump tuyên bố các cuộc đàm phán với Iran đã đạt đồng thuận lớn, nhưng cảnh báo Washington sẽ nối lại không kích nếu không đạt kết quả. Mỹ hiện tạm hoãn tấn công 5 ngày trong lúc chờ tiến triển đàm phán.
Giới chức Iran, bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải đi kèm các bảo đảm rằng nước này sẽ không tiếp tục bị tấn công trong tương lai. Tehran coi đây là một cuộc chiến mang tính sống còn, bắt nguồn không chỉ từ xung đột hiện tại mà từ khi Israel phát động cuộc chiến kéo dài 12 ngày nhằm vào Iran hồi tháng 6 năm ngoái.
Kể từ khi ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu mở chiến dịch quân sự mới hôm 28/2, chiến lược của Iran là gia tăng chi phí chiến tranh để răn đe đối phương. Iran đã gây chấn động kinh tế toàn cầu khi phong tỏa eo biển Hormuz và tấn công các cơ sở dầu khí trên khắp vùng Vịnh.
Eo Biển Hormuz: Đòn Bẩy Chiến Lược Và Nguy Cơ “Bình Thường Mới”
Trong nhiều năm, Iran liên tục đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí toàn cầu. Giờ đây, khi đã thực sự hành động, Tehran phát tín hiệu rằng “luật chơi cũ” sẽ không còn.
Khả năng làm gián đoạn gần như hoàn toàn lưu thông hàng hải thông qua các cuộc tấn công và đe dọa đã trở thành đòn bẩy lớn nhất của Iran đối với ông Trump và nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá năng lượng lên mức cao nhất trong nhiều năm. Chủ tàu và thuyền trưởng ngày càng e ngại đi qua tuyến đường này. Có báo cáo cho biết một tàu chở dầu đã phải trả tới 2 triệu USD để được đảm bảo an toàn.
Một nghị sĩ Iran thậm chí ám chỉ đây có thể trở thành “bình thường mới”, đồng nghĩa Tehran sẽ áp phí qua lại đối với tàu thuyền. Điều này khiến các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ đặc biệt phẫn nộ, khi xuất khẩu năng lượng và hóa dầu của họ bị tê liệt nghiêm trọng và đối mặt nguy cơ bị đe dọa lâu dài.
Số Phận Chương Trình Hạt Nhân Và “Lằn Ranh Đỏ” Tên Lửa
Ông Trump nhiều lần khẳng định mục tiêu của chiến dịch quân sự là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Hiện Iran sở hữu hơn 9.000 kg uranium làm giàu, trong đó khoảng 440 kg ở mức gần cấp độ vũ khí - mối lo chính của phương Tây. Tehran khẳng định số vật liệu này hiện nằm dưới đống đổ nát của các cơ sở bị đánh bom.
Chuyên gia Vali Nasr nhận định Iran có thể chấp nhận từ bỏ uranium làm giàu cao nếu đổi lại vẫn giữ được mức độ kiểm soát nhất định đối với eo biển Hormuz. Theo ông, Tehran coi khả năng phong tỏa tuyến hàng hải này là “công cụ răn đe chiến tranh” và thậm chí có thể tạo nguồn thu từ việc thu phí tàu thuyền qua lại.
Trong bài phát biểu phát động chiến dịch, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ “xóa sổ” năng lực tên lửa của Iran. Tuy nhiên, thực tế trên chiến trường cho thấy Iran vẫn liên tục phóng tên lửa và UAV mỗi ngày. Trước đây, Tehran luôn khẳng định kho tên lửa và UAV là “lằn ranh đỏ” không thể đàm phán.
Yêu Cầu Dỡ Bỏ Trừng Phạt Và Cảnh Báo Thảm Họa
Tổng thống Pezeshkian tháng này cho biết điều kiện chấm dứt chiến tranh bao gồm bồi thường thiệt hại do các đợt không kích, công nhận “quyền” làm giàu uranium của Iran, cùng với các bảo đảm quốc tế nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công tương tự trong tương lai. Dù không nêu trực tiếp, việc dỡ bỏ trừng phạt từ lâu đã là yêu cầu cốt lõi của Iran.
Sau chiến tranh, Iran được dự báo sẽ rơi vào tình trạng nghiêm trọng hơn, cần nguồn lực lớn để tái thiết hạ tầng và quân đội. Tuy nhiên, ông Trump chưa từng công khai cân nhắc khả năng nới lỏng trừng phạt đối với chính quyền mà ông gọi là “nhà tài trợ khủng bố số một thế giới”.
Lời đe dọa của Iran - tấn công vào cơ sở hạ tầng khử mặn - có thể đẩy Vùng Vịnh, khu vực vốn khan hiếm nguồn nước ngọt tự nhiên, vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Các chuyên gia cảnh báo, tối hậu thư 48 giờ không chỉ là một cảnh báo quân sự, đó là một phép thử chiến lược và có thể là bước ngoặt đẩy cuộc xung đột Trung Đông sang một trạng thái hoàn toàn mới.
