Iran và Mỹ đàm phán hạt nhân căng thẳng: Tín hiệu trái chiều từ Geneva
Trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực Trung Đông căng như dây đàn, Iran và Mỹ đã gấp rút khởi động vòng đàm phán hạt nhân gián tiếp lần thứ ba tại Geneva, Thụy Sĩ, dưới sự trung gian của Oman. Thông tin về kết quả đàm phán lại gây nhiễu loạn khi các bên đưa ra những đánh giá trái chiều, làm nổi bật sự phức tạp của tiến trình này.
Đánh giá tích cực từ Oman và Iran
Bộ trưởng Ngoại giao Oman Badr Albusaidi, nhân vật được đánh giá là năng nổ nhất trong nỗ lực xoa dịu căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel, tuyên bố vòng đàm phán thứ ba kết thúc với những tiến triển đáng kể. Ông thông báo rằng, với kết quả khả quan ở cuộc đàm phán lần này, các cuộc thảo luận cấp kỹ thuật sẽ được xúc tiến tổ chức tuần tới tại Vienna, Áo.
Người đứng đầu ngành ngoại giao Oman bày tỏ cảm ơn các bên liên quan, gồm các đoàn đàm phán, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và Chính phủ Thụy Sĩ, nước chủ nhà các cuộc đàm phán tại Geneva, đã làm việc không biết mệt mỏi nhằm níu kéo tia hy vọng hòa bình dù là khá mong manh.
Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh, đây là vòng đàm phán hạt nhân nghiêm túc nhất từ trước tới nay giữa Iran và Mỹ. Ông cho biết hai bên đã thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran cũng như các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào Tehran.
Theo đánh giá của ông Araghchi, nhiều nội dung đã đạt được hiểu biết chung, trong khi vẫn tồn tại khác biệt ở một số vấn đề, nhưng điều đáng quý là cả hai phía đều thể hiện sự nghiêm túc trên bàn đàm phán.
Lập trường cứng rắn từ Iran và Mỹ
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định, Tehran hoàn toàn không tìm kiếm vũ khí hạt nhân; nhấn mạnh lập trường nhất quán của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei rằng, việc phát triển loại vũ khí hủy diệt này không được phép về mặt giáo lý.
Dù Tehran dịu giọng cho biết sẵn sàng tăng cường giám sát quốc tế đối với các cơ sở hạt nhân, nhưng vẫn tỏ ra cứng rắn về quyền làm giàu urani ở mức độ nhất định cho mục đích dân sự.
Ở phía bên kia, truyền thông Israel lại thông tin theo hướng không mấy tích cực. Theo họ, các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rời phòng họp với “tâm trạng thất vọng”, khi quan điểm của hai bên vẫn còn hố sâu ngăn cách lớn.
Hai đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner đã có hai cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi. Các cuộc trao đổi kéo dài nhiều giờ, bao gồm cả tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp, với sự trung gian của Bộ trưởng Ngoại giao Oman Albusaidi và sự tham gia của Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi.
Yêu sách và bất đồng sâu sắc
Truyền thông Israel cáo buộc rằng, phái đoàn Iran tỏ ra không xuống thang, vẫn đề xuất giới hạn làm giàu urani ở mức phục vụ mục đích y tế, chỉ tạm dừng các hoạt động hạt nhân trong một số năm nhất định.
Tuy nhiên, phía Mỹ kiên quyết giữ lập trường cứng rắn, yêu cầu một thỏa thuận vô thời hạn và chỉ chấp nhận mức làm giàu thấp tại lò phản ứng nghiên cứu ở Tehran.
Washington đưa ra yêu sách mà giới phân tích đánh giá Tehran khó lòng chấp thuận, đó là đòi Iran tháo dỡ hoàn toàn các cơ sở hạt nhân và chuyển toàn bộ lượng urani làm giàu ra khỏi lãnh thổ đất nước Cộng hòa Hồi giáo.
Chính quyền Tổng thống Trump đưa ra yêu sách một thỏa thuận không có “điều khoản hoàng hôn”, tức không giới hạn thời gian hiệu lực. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff khẳng định rõ ràng là Washington muốn các cam kết của Iran phải có giá trị lâu dài, thay vì tự động hết hiệu lực sau một số năm như trong thỏa thuận năm 2015.
Triển vọng và thách thức phía trước
Trong khi Iran luôn nhấn mạnh chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình, Mỹ vẫn không mấy tin tưởng, cho rằng các hoạt động hiện nay tiềm ẩn nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân và đòi hỏi các hạn chế sâu rộng hơn.
Ông chủ Nhà trắng cũng nhiều lần cảnh báo có thể cân nhắc biện pháp mạnh, kể cả không kích, nếu đối thoại không đạt tiến triển thực chất.
Tín hiệu không rõ ràng về kết quả vòng đàm phán hạt nhân giữa Iran và Mỹ cho thấy “thùng thuốc súng” Trung Đông vẫn còn âm ỉ. Giới quan sát lại đành phải ngóng chờ trong hy vọng về một kết quả rõ ràng hơn tại vòng đàm phán kỹ thuật giữa Washington và Tehran vào tuần tới ở Vienna, Áo.
