Mỹ Để Mắt Tới Chủ Tịch Quốc Hội Iran: Đối Tác Đối Thoại Hay Người Quản Lý Khủng Hoảng?
Trong bối cảnh khủng hoảng lãnh đạo sâu sắc tại Iran, Mỹ được cho là đang cân nhắc Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf như một đối tác đối thoại thực dụng, bất chấp các tuyên bố phủ nhận từ Tehran. Thông tin chính quyền của Donald Trump bí mật tiếp xúc với giới lãnh đạo Iran đã thu hút sự chú ý toàn cầu, giữa lúc câu hỏi “ai thực sự điều hành Iran” ngày càng trở nên cấp bách sau loạt biến động ở thượng tầng.
Khoảng Trống Quyền Lực Và Những Cuộc Tiếp Xúc Bí Mật
Ngày 28/2, Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng ngay trong đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel. Một trong những người thân tín của ông, Ali Larijani, Tổng Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cũng bị loại bỏ vào ngày 17/3. Trong khi đó, Tân lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã “biến mất” và được cho là đang điều trị sau khi bị thương. Giữa khoảng trống quyền lực này, ông Trump bất ngờ tuyên bố hôm 23/3 rằng “gần như mọi vấn đề đã được thống nhất” với Iran, hé lộ khả năng chấm dứt xung đột.
Tuyên bố lập tức làm dấy lên câu hỏi: ai đang đại diện Tehran trong các cuộc thương lượng? Theo các nguồn tin từ Reuters, Axios và Politico, phái đoàn đàm phán của Mỹ được cho là đã tiếp xúc với ông Qalibaf. Politico dẫn nhiều nguồn Nhà Trắng cho biết Washington đang cân nhắc ông như “một đối tác tiềm năng và thậm chí là lãnh đạo tương lai”. Tuy nhiên, phía Iran nhanh chóng bác bỏ mọi thông tin về đàm phán. Bản thân ông Qalibaf cũng phủ nhận trên mạng xã hội.
Vai Trò Thực Tế Của Mohammad Baqer Qalibaf
Dù vậy, giới ngoại giao cho rằng ông đang đóng vai trò đối tác thực tế của Washington, khi đã xác nhận ông truyền tải thông điệp thông qua các nước trung gian như Pakistan và Ai Cập. Một cựu tướng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, đồng thời từng giữ chức thị trưởng Tehran, ông Qalibaf là nhân vật có ảnh hưởng đáng kể và được xem là thân cận với Mojtaba Khamenei.
Sự nổi lên bất ngờ của ông Qalibaf đang được giới quan sát diễn giải theo nhiều cách. Chưa rõ ông đang hành động với tư cách đại diện cho Mojtaba hay độc lập theo lập trường thực dụng của mình. Tuy nhiên, nền tảng kết hợp giữa quân sự và chính trị, cùng vai trò trong các kênh đối thoại với Mỹ, cho thấy xu hướng các nhân vật thực dụng trong quân đội đang gia tăng ảnh hưởng khi quyền lực tối cao suy yếu.
Cấu Trúc Quyền Lực Phân Tán Và Nguy Cơ Xung Đột Nội Bộ
Theo phân tích của Reuters, sau thời kỳ của Khamenei, Iran đang chuyển từ mô hình quyền lực tập trung sang cấu trúc phân tán đa tầng. Những nhân vật như Qalibaf - được Mỹ coi là đối tác đối thoại - nhiều khả năng chỉ là “người quản lý khủng hoảng” tạm thời, được hình thành qua thỏa hiệp nội bộ thay vì nắm quyền tuyệt đối.
Điều này làm gia tăng rủi ro: ngay cả khi các cuộc đàm phán đạt tiến triển, xung đột phe phái trong nội bộ Iran vẫn có thể phá vỡ thỏa thuận. Trước đó, ông Ali Larijani - một nhân vật bảo thủ ôn hòa - từng mở kênh đối thoại với Mỹ nhưng thất bại do vấp phải phản ứng dữ dội từ phe cứng rắn, trước khi bị sát hại trong một cuộc không kích cùng người thân và cộng sự.
Hiện nay, các nhân vật cứng rắn như Saeed Jalili và Alireza Tangsiri tiếp tục thúc đẩy lập trường “báo thù bằng máu” và chiến tranh toàn diện, coi mọi nhượng bộ với Mỹ là phản bội Cách mạng Hồi giáo. Trong bối cảnh thiếu vắng một lãnh đạo đủ mạnh để kiểm soát các phe phái, nguy cơ phản ứng bạo lực vẫn hiện hữu.
Axios dẫn lời chuyên gia cảnh báo, nếu bất đồng nội bộ về việc chấp nhận các yêu cầu của Mỹ bùng phát, kênh đàm phán có thể sụp đổ. Một nhà đàm phán yếu thế trước sức ép phe cứng rắn thậm chí có thể đẩy tình hình leo thang thành các hành động quân sự quyết liệt hơn.
Tín hiệu đàm phán lóe lên giữa chiến sự, nhưng sự nghi kỵ sâu sắc, xung đột leo thang và các lằn ranh đỏ khiến con đường tới thỏa thuận Mỹ - Iran vẫn đầy chông gai. Các tiếp xúc hậu trường giữa Mỹ và Iran mở ra khả năng hạ nhiệt xung đột nhưng sự rối loạn nội bộ tại Tehran và khác biệt chiến lược khiến triển vọng đạt thỏa thuận còn mong manh.
