Mỹ và Israel rạn nứt công khai sau vụ tấn công mỏ khí South Pars của Iran
24 giờ qua đã đánh dấu sự rạn nứt công khai rõ ràng nhất giữa Mỹ và Israel kể từ khi xung đột tại Iran bắt đầu vào ngày 28/2. Theo Al Jazeera, việc Israel tấn công vào mỏ khí South Pars của Iran đã làm bộc lộ khác biệt ngày càng lớn về mục tiêu giữa Washington và Jerusalem trong chiến sự tại Iran. Kể từ khi xung đột khởi phát, các bất đồng đã dần xuất hiện, với Tổng thống Trump hướng tới sự thay đổi có giới hạn phù hợp với lợi ích của Mỹ, trong khi Israel tận dụng xung đột triệt để để làm suy yếu bộ máy chính quyền Iran và kích hoạt bất ổn diện rộng.
“Ông nói gà, bà nói vịt” trong tuyên bố của Trump
Ngày 19/3, Tổng thống Trump đã đưa ra tuyên bố với ngôn từ mạnh mẽ sau khi Israel tấn công vào mỏ khí South Pars của Iran, một động thái khiến giá năng lượng thế giới tăng vọt. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump khẳng định Mỹ “không biết gì” về kế hoạch tấn công của Israel và mô tả hành động này như một cuộc “tấn công dữ dội” trong “cơn giận dữ”. Ông thậm chí dùng chữ in hoa để nhấn mạnh: “ISRAEL SẼ KHÔNG TIẾP TỤC TẾN CÔNG vào mỏ South Pars cực kỳ quan trọng và giá trị này”. Tuyên bố này được xem như một lời cảnh báo gửi tới Thủ tướng Netanyahu, thể hiện sự bất đồng sâu sắc.
Trong phần còn lại của đăng tải, ông Trump đe dọa sử dụng sức mạnh quân sự ở mức chưa từng có, cảnh báo nếu Iran tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng của Qatar, Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ mỏ khí South Pars “với sức mạnh mà Iran chưa từng chứng kiến, dù có hoặc không có sự hỗ trợ hay đồng ý của Israel”. Việc ông nhắc đến khả năng hành động đơn phương mà không cần phối hợp với Israel càng làm nổi bật sự căng thẳng.
Phản ứng trái chiều và phân tích từ các nguồn tin
Đăng tải của ông Trump ngay lập tức bị đưa ra phân tích, cho thấy nhiều mâu thuẫn. Nhiều tờ tin tức Israel như Yedioth Ahronoth và Israel Hayom cho rằng cuộc tấn công vào mỏ khí South Pars có sự thống nhất thông tin giữa Mỹ và Israel. Theo 3 quan chức Israel và một quan chức Mỹ chia sẻ với New York Times, Washington thực ra có biết về kế hoạch này nhưng lựa chọn không tham gia. Các phát biểu của ông Trump thường chứa yếu tố “gây nhiễu”, khiến khó xác định sự thật và ý định thực sự.
Để dập tắt suy đoán, Thủ tướng Netanyahu nhấn mạnh trong cuộc họp báo tại Jerusalem ngày 19/3 rằng Mỹ và Israel vẫn “đồng điệu” trong việc xác định mục tiêu chiến sự tại Iran. Ông thậm chí khẳng định hiếm có hai nhà lãnh đạo nào hợp tác chặt chẽ như ông và ông Trump. Tuy nhiên, giới quan sát vẫn cho rằng pha “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” gần đây cho thấy dấu hiệu rạn nứt đang dần xuất hiện.
Lợi ích khác biệt và tính toán chiến lược
Israel chắc chắn có tính toán khi thực hiện động thái tấn công này, với mục tiêu làm suy yếu quyền lực của chính quyền Tehran. Một quan chức Israel nói với báo Yedioth Ahronoth: “Nếu việc cung cấp khí đốt cho người dân bị gián đoạn, hỗn loạn sẽ gia tăng, điều đó có thể dễ tạo đà cho các cuộc nổi dậy”. Thủ tướng Netanyahu từ lâu đã công khai mong muốn có biến động lớn với bộ máy chính quyền Iran.
Trong 3 tuần qua, Mỹ chỉ tập trung vào việc làm suy yếu năng lực tên lửa, UAV và hải quân của Iran, trong khi Israel đẩy mạnh các chiến dịch ám sát lãnh đạo cấp cao và tấn công cơ sở hạ tầng phục vụ chính quyền. Ngay từ cách lựa chọn mục tiêu đã cho thấy tham vọng khác nhau giữa hai đồng minh.
Áp lực chính trị và nguy cơ chiến tranh kéo dài
Theo New York Times, thái độ lạ của ông Trump có thể hiểu trong bối cảnh giá dầu và khí đốt tiếp tục tăng, cùng với việc chưa có tiến triển trong khơi thông eo biển Hormuz. Bà Dana Stroul, cựu quan chức cấp cao Lầu Năm Góc, nhận định: “Ông Trump nhận thấy nguy cơ tiềm ẩn khi tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran, động thái này không chỉ kích động Iran thực hiện các đòn tấn công mạnh hơn nhằm vào cơ sở năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh, mà còn đẩy nhanh vòng xoáy suy thoái trên toàn cầu”.
Xung đột tại Iran đang đặt ra nhiều thách thức ngoài dự tính đối với chính quyền ông Trump. Trong khi sự ủng hộ của người dân Israel đối với chiến dịch tại Iran vẫn ở mức cao và mang lại lợi thế chính trị cho ông Netanyahu, tỷ lệ cử tri Mỹ ủng hộ ông Trump lại suy giảm. Chiến dịch này củng cố vị thế chính trị cho ông Netanyahu giữa bối cảnh tái tranh cử, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro cho ông Trump và đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ông Trump cần thận trọng trước nguy cơ bị cuốn vào cuộc chiến kéo dài “bất tận”, tránh sa lầy như những cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan. Trong khi đó, Israel có xu hướng muốn kéo dài chiến dịch để gây thiệt hại tối đa cho Iran. Ông Zev Elkin, thành viên nội các an ninh của ông Netanyahu, phân tích: “Vấn đề không phải là khi nào cuộc chiến kết thúc, mà là làm thế nào để kéo dài và gia tăng mức độ thiệt hại, bởi mỗi ngày Iran lại bị đẩy lùi hơn nữa về năng lực quân sự”.
Kết luận: Cán cân lợi ích chênh lệch
Xét về vị trí địa lý, Israel là bên đối mặt trực tiếp với các mối đe dọa an ninh từ Iran, trong khi cử tri Mỹ cảm nhận rõ hơn áp lực từ việc xăng tăng giá và giá cả sinh hoạt. Dường như hiểu được áp lực mà ông Trump đang gặp phải, ông Netanyahu đã thừa nhận tại họp báo rằng Israel hành động “một mình” khi tấn công mỏ khí South Pars và cam kết sẽ tuân theo yêu cầu của ông Trump về việc không tấn công các cơ sở năng lượng của Iran. Suy cho cùng, ông Trump đang phải đối diện nguy cơ “thiệt đơn, thiệt kép” vì xung đột tại Iran, còn ông Netanyahu đang có nhiều lợi thế. Việc nhượng bộ và xoa dịu đồng minh trong lúc “nóng đầu” có lẽ là điều ông Netanyahu sẵn sàng làm một cách vui vẻ.
