Mỹ Được Gì, Mất Gì Ở Iran? Chiến Lược Cứng Rắn Của Trump Và Những Hệ Lụy
Cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran bùng nổ trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang kéo dài, với những bất đồng sâu sắc về chương trình hạt nhân và vai trò địa chính trị của Tehran. Trong nhiều năm, các đời tổng thống Mỹ đã lựa chọn giữa gây sức ép quân sự và theo đuổi giải pháp ngoại giao, song chưa đạt được một giải pháp bền vững.
Khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn hơn, với niềm tin rằng áp lực tối đa - bao gồm cả biện pháp quân sự - có thể buộc Iran phải nhượng bộ. Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy chiến lược nói trên không mang lại kết quả như kỳ vọng, mà ngược lại còn làm phức tạp thêm tình hình khu vực.
Tầm Nhìn Chiến Thắng Mơ Hồ Và Chi Phí Khổng Lồ
Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố chiến dịch "cơn thịnh nộ dữ dội" tại Iran đã thành công áp đảo. Xét theo các tiêu chí quân sự truyền thống, liên quân Mỹ-Israel đang chiếm ưu thế trước Iran trên cả ba mặt trận: trên biển, trên không và trên bộ.
Trong 29 ngày đầu tiên, chiến dịch này đã tấn công hơn 11.000 mục tiêu, thực hiện hơn 11.000 hoạt động tác chiến, đồng thời phá hủy hoặc làm hư hại hơn 150 tàu thuyền của Iran, theo số liệu từ Lầu Năm Góc. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, Mỹ cũng đã loại bỏ phần lớn giới lãnh đạo quân sự cấp cao của Iran và gây thiệt hại đáng kể cho chương trình tên lửa đạn đạo nước này.
Tuy nhiên, việc duy trì chiến dịch quân sự đi kèm với chi phí không nhỏ, bao gồm ít nhất 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, hàng trăm người bị thương, thiệt hại hàng tỷ USD về trang thiết bị, cùng mức chi phí vận hành ước tính khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày. Mỹ được cho là đã sử dụng hơn 850 tên lửa hành trình Tomahawk chỉ trong vòng bốn tuần, trong bối cảnh kho dự trữ vốn đã thấp hơn mức mục tiêu, theo Washington Post.
Sean Parnell, phát ngôn viên trưởng Lầu Năm Góc, khẳng định: "Bộ Quốc phòng Mỹ có đầy đủ nguồn lực để thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào vào thời điểm và địa điểm do tổng thống lựa chọn, với bất kỳ khung thời gian nào". Dù vậy, Lầu Năm Góc đang đề xuất bổ sung khoảng 200 tỷ USD ngân sách cho cuộc chiến, chủ yếu nhằm tái bổ sung kho vũ khí - một đề xuất chưa chắc được Quốc hội thông qua trong bối cảnh chia rẽ sâu sắc.
Những Mục Tiêu Dang Dở Và Phản Ứng Cứng Cỏi Của Iran
Ngay từ khi phát động chiến dịch, chính quyền Tổng thống Trump đã đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng, bao gồm thay đổi chế độ tại Iran, làm suy yếu năng lực quân sự và buộc Tehran từ bỏ tham vọng hạt nhân. Tuy nhiên, sau nhiều tuần xung đột, những mục tiêu này vẫn chưa đạt được.
Chiến lược "đánh vào đầu não" nhằm loại bỏ các lãnh đạo cấp cao của Iran không tạo ra hiệu ứng domino như dự tính. Bộ máy quyền lực tại Tehran vẫn vận hành, cho thấy khả năng thích ứng và phục hồi đáng kể của hệ thống chính trị nước này. Đáng chú ý, Iran chưa cho thấy dấu hiệu về một cuộc nổi dậy trong nước. Trái với kỳ vọng của Washington, xã hội Iran không rơi vào tình trạng bất ổn quy mô lớn mà thậm chí có xu hướng củng cố tinh thần đối kháng trước sức ép bên ngoài.
Trong khi đó, Iran đã tận dụng lợi thế địa lý để kiểm soát Eo biển Hormuz, vốn là tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới. Việc siết chặt tuyến đường này đã tạo ra áp lực lớn đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Tác động kinh tế nhanh chóng lan rộng. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), lạm phát tại Mỹ có xu hướng tăng đáng kể, trong khi thị trường chứng khoán rơi vào giai đoạn điều chỉnh.
Áp Lực Chính Trong Nước Và Thất Bại Ngoại Giao
Tại Mỹ, cuộc chiến với Iran đang tạo ra những hệ lụy đáng kể. Lần đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai, tỷ lệ ủng hộ trung bình của ông Trump giảm xuống dưới 40%. Giá xăng ở mức 4 USD/gallon càng khiến vị thế của người đứng đầu Nhà Trắng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Theo khảo sát của Pew Research, hơn 60% người Mỹ không đồng tình với cách ông Trump xử lý cuộc xung đột, khiến "cơn thịnh nộ dữ dội" trở thành chiến dịch quân sự không được ủng hộ nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ.
Trong bối cảnh áp lực gia tăng, chính quyền Tổng thống Trump đã có dấu hiệu điều chỉnh chiến lược. Đề xuất 15 điểm mới được đưa ra, tập trung vào việc nối lại đàm phán hạt nhân - một mục tiêu vốn đã bị Washington từ bỏ trước đó. Điều này đồng nghĩa với việc Mỹ gần như quay trở lại điểm xuất phát ban đầu, trước khi chiến tranh nổ ra. Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ đề xuất này và khẳng định chỉ chấp nhận đàm phán sau khi đạt được "chiến thắng hoàn toàn".
Diễn biến này cho thấy cán cân đàm phán đang nghiêng về phía Tehran. Việc kiểm soát Eo biển Hormuz đã trở thành công cụ gây sức ép hiệu quả, giúp Iran gia tăng vị thế trên bàn đàm phán. Một số động thái gần đây cho thấy Mỹ đã phải cân nhắc nới lỏng một số biện pháp trừng phạt, đặc biệt liên quan đến xuất khẩu dầu mỏ. Điều này được xem là dấu hiệu của sự nhượng bộ chiến lược.
Khủng Hoảng Lãnh Đạo Và Tương Lai Bất Định
Sidney Blumenthal, cựu Cố vấn cấp cao Tổng thống dưới thời Bill Clinton, nhận định rằng một trong những điểm gây tranh cãi nhất trong cách điều hành của Tổng thống Trump là sự thiếu nhất quán trong thông điệp. Trong thời gian ngắn, người đứng đầu Nhà Trắng liên tục chuyển từ các tuyên bố cứng rắn sang tín hiệu hòa giải.
Ông Trump nhiều lần tuyên bố “chiến thắng”, khẳng định lực lượng Iran đã bị "xóa sổ", trong khi thực tế chiến trường không phản ánh điều này. Sự chênh lệch giữa lời nói và thực tế đã làm suy giảm uy tín của Washington. Việc liên tục đưa ra tối hậu thư, sau đó gia hạn hoặc thay đổi lập trường, khiến các đối tác và đối thủ đều gặp khó khăn trong việc dự đoán chính sách của Mỹ.
Nhìn chung, cuộc chiến với Iran đang cho thấy những giới hạn của cách tiếp cận dựa trên sức ép đơn phương. Khi Mỹ phải đối mặt với một đối thủ sẵn sàng chịu đựng và phản công, chiến lược này không chỉ thất bại trong việc đạt mục tiêu ban đầu mà còn tạo ra những hệ lụy khó lường về kinh tế, chính trị và địa chính trị.
