Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei tử vì đạo sau đòn không kích của Mỹ và Israel
Truyền thông nhà nước Iran sáng 1/3 xác nhận Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, 86 tuổi, đã "tử vì đạo" sau đòn tập kích quy mô lớn của Mỹ và Israel vào loạt mục tiêu trọng yếu ở thủ đô Tehran, trong đó có dinh thự của ông. Chính phủ Iran tuyên bố quốc tang 40 ngày để tưởng niệm.
Cuộc đời từ tu sinh đến vị trí quyền lực nhất Iran
Sinh năm 1939 tại Mashhad, thành phố linh thiêng của người Shiite, Khamenei là con trai một thủ lĩnh Hồi giáo nổi tiếng. Ông được gửi vào trường Hồi giáo từ nhỏ, học tập tại Najaf và Qom, nơi theo học Ruhollah Khomeini, người khơi nguồn cách mạng chống chế độ quân chủ do Mỹ hậu thuẫn. Dù bỏ dở học vấn để chăm sóc cha bệnh, ông thành thạo tiếng Arab và dịch nhiều sách.
Khamenei tham gia biểu tình chống triều đại Pahlavi, bị bắt 7 lần và ngồi tù tổng cộng 3 năm. Sau cách mạng Hồi giáo 1979, ông gia nhập Hội đồng Cách mạng Hồi giáo, được bầu vào quốc hội năm 1980 và trở thành tổng thống vào tháng 10/1981 với 95% phiếu bầu. Ông góp phần dẫn dắt Iran qua chiến tranh Iran-Iraq.
Đường tới vị trí Lãnh tụ Tối cao và quan điểm đối đầu phương Tây
Sau khi Khomeini qua đời năm 1989, Khamenei được bầu làm Lãnh tụ Tối cao, trở thành người có thẩm quyền tôn giáo và chính trị cao nhất. Ông bổ nhiệm các tư lệnh lực lượng vũ trang, người đứng đầu tư pháp, và giám sát IRGC.
Khamenei luôn coi đối đầu với Mỹ và Israel là kim chỉ nam. Ông phản đối yêu cầu phương Tây về chương trình làm giàu uranium, khẳng định mục đích dân sự. Dù ký JCPOA năm 2015, ông giữ lập trường cứng rắn sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận năm 2018, cho phép Iran "xé rào" và nối lại làm giàu uranium.
Ông từ chối đàm phán với Mỹ, mô tả nước này là "kẻ ngạo mạn toàn cầu", và hỗ trợ các nhóm như Hezbollah, Hamas chống Israel. Trong nước, ông can thiệp vào bầu cử và duy trì ổn định dân sự.
Cái chết và hệ lụy cho Iran và khu vực
Theo giới quan sát, Khamenei là mục tiêu ưu tiên trong chiến dịch không kích do quan điểm đối đầu. Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông thiệt mạng khi không kích phối hợp đánh trúng khu phức hợp nơi ông lưu trú.
Dù sức khỏe suy giảm, Khamenei chưa chỉ định người kế nhiệm. Cái chết của ông đe dọa ổn định tại Iran và toàn khu vực, với hệ lụy tiềm tàng cho kinh tế toàn cầu. Iran, với hơn 90 triệu dân đa dạng, có thể đối mặt bất ổn nếu không có lãnh đạo rõ ràng.
Chuyên gia Karim Sadjadpou nhận định Khamenei từ tổng thống ít quyền lực trở thành một trong những lãnh tụ quyền lực nhất Iran trong 100 năm qua. Mỗi lời nói của ông được coi như "luật" ở đất nước này.
