Lỗ hổng chiến lược của ông Trump trong chiến dịch tấn công Iran: Thành công quân sự, thất bại chính trị
Việc một nguyên thủ quốc gia ra lệnh tiêu diệt lãnh đạo của nước khác là hành động cực kỳ hiếm gặp trong lịch sử hiện đại. Thế nhưng, vào ngày 28/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel đã thực hiện điều đó khi nhắm mục tiêu vào Lãnh tụ tối cao 86 tuổi của Iran, Ayatollah Ali Khamenei. Sự kiện này đánh dấu thành công quân sự đáng kể trong chiến dịch có tên Cơn Thịnh nộ Kinh hoàng, nhưng đồng thời cũng bộc lộ những điểm yếu chiến lược nghiêm trọng.
Hai mặt của cuộc chiến: Quân sự mạnh mẽ, chính trị mơ hồ
Ngay sau cái chết của ông Khamenei, vị trí lãnh tụ tối cao đã nhanh chóng được thay thế bởi một bộ ba lãnh đạo tạm quyền, và một lãnh tụ mới có thể sớm được chỉ định, thậm chí là con trai của ông, trừ khi người này cũng bị loại bỏ. Điều này cho thấy một thực tế tinh vi nhưng đáng lo ngại hơn: chiến dịch có thể đang thất bại trong việc đạt được mục tiêu chính trị cốt lõi, như phân tích từ The Economist.
Trong khi mục tiêu của Israel khá rõ ràng là phá hủy mối đe dọa từ chính quyền Iran, thì ông Trump và nội các của mình lại đưa ra một loạt lập luận thay đổi liên tục. Các lý do được đưa ra dao động từ việc đối phó với tên lửa Iran, chương trình hạt nhân, thay đổi chế độ, hỗ trợ Israel, đến cảm giác rằng Iran sắp tấn công hay thanh toán mối thù kéo dài hàng thập kỷ. Về mặt chính trị, sự mơ hồ này có thể mang lại không gian xoay xở cho ông Trump, nhưng về mặt chiến lược, việc không xác định rõ ràng mục tiêu cuối cùng của Cơn Thịnh nộ Kinh hoàng chính là điểm yếu lớn nhất của toàn bộ chiến dịch.
Hệ quả lan rộng: Từ khu vực đến kinh tế toàn cầu
Cuộc chiến này đang thể hiện rõ hai bộ mặt. Một mặt là hoạt động quân sự mạnh mẽ, với Mỹ và Israel giáng những đòn nặng nề vào Hải quân Iran, làm tê liệt Không quân nước này, đồng thời phá hủy năng lực tên lửa và ngành công nghiệp vũ khí. Việc kiểm soát bầu trời cho phép hai nước tấn công tùy ý, trong khi các hệ thống phòng thủ tên lửa đang bảo vệ các căn cứ và thành phố ở Israel cùng các nước vùng Vịnh.
Mặt khác, bộ mặt chính trị của cuộc chiến lại thể hiện qua chiến lược của Iran: gieo rắc nghi ngờ và hỗn loạn. Thay vì sụp đổ, Iran đang nhanh chóng mở rộng xung đột theo chiều ngang, kéo theo nhiều hệ quả nghiêm trọng:
- Sự leo thang khu vực: Các quốc gia khác đang bị cuốn vào vòng xoáy xung đột. Iran đã tấn công các nước vùng Vịnh, trong khi giao tranh bùng phát ở Lebanon khi Israel nhắm vào Hezbollah. Pháp và Anh buộc phải bảo vệ các căn cứ của họ, và hệ thống phòng không NATO thậm chí đã bắn hạ một tên lửa Iran bay về phía Thổ Nhĩ Kỳ.
- Tác động kinh tế: Iran cố gắng phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, và tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng. Giá dầu Brent đã tăng 14% kể từ ngày 27/2, lên mức 83 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tại châu Âu tăng hơn 70% so với tuần trước. Nếu giá dầu chạm mốc 100 USD/thùng, tăng trưởng GDP toàn cầu có thể giảm 0,4 điểm phần trăm và lạm phát tăng 1,2 điểm.
- Nguy cơ hỗn loạn nội bộ: Khoảng 40% trong số 90 triệu dân Iran thuộc các nhóm sắc tộc thiểu số, và áp lực từ Mỹ và Israel có thể kích thích chủ nghĩa dân tộc hoặc dẫn đến nội chiến, gây ảnh hưởng lan sang các nước láng giềng.
Thách thức chính trị và tương lai bất định
Ông Trump hiện đang đối mặt với thách thức chính trị lớn khi chỉ có khoảng 1/3 người Mỹ ủng hộ cuộc chiến với Iran, so với 90% từng ủng hộ cuộc tấn công Afghanistan năm 2001. Dù Mỹ là nước xuất khẩu năng lượng, cử tri nước này vẫn ghét giá xăng cao, và ông Trump có thể bị cám dỗ tìm kiếm một chiến thắng rõ ràng hơn. Tuy nhiên, ngay cả với sức mạnh quân sự vượt trội, việc đạt được mục tiêu đó vẫn không chắc chắn.
Theo các chuyên gia, ông Trump nên thu hẹp mục tiêu chiến tranh, tập trung vào việc làm suy yếu năng lực quân sự của Iran rồi dừng lại. Dù điều này có thể khiến một số người thất vọng, nhưng nó vẫn tốt hơn là sa lầy trong một cuộc chiến không được ủng hộ và phải rút lui vì kiệt sức. Viễn cảnh u ám hơn là Iran có thể tái xây dựng chương trình hạt nhân, buộc Mỹ phải tấn công lần nữa trong tương lai.
Chiến dịch này phản ánh cách tiếp cận bốc đồng của ông Trump, khi ông chớp lấy quyền lực trong lúc đối thủ suy yếu. Trước khi xung đột nổ ra, chính phủ Iran đã gặp khó khăn nhất trong 47 năm, và họ có thể tự thay đổi mà không cần can thiệp quân sự. Ông Trump có thể gặp may, nhưng nhiều khả năng ông sẽ phải đối mặt với hỗn loạn khu vực hoặc một nhà lãnh đạo cứng rắn mới tại Iran. Mỹ cần một chiến lược rõ ràng không chỉ với Iran mà còn cho cả thế giới, để tránh những hậu quả khôn lường từ cuộc chiến này.
