Iran Đề Xuất Thu Phí Tàu Thuyền Qua Eo Biển Hormuz, Gây Chấn Động An Ninh Hàng Hải Toàn Cầu
Truyền thông Iran đưa tin vào ngày 19/3, các nghị sĩ nước này đang tích cực đề xuất một kế hoạch mang tính bước ngoặt: áp thuế và phí đối với tất cả tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh chiến sự leo thang, khiến điều kiện hàng hải tại tuyến đường chiến lược này khó có thể trở lại trạng thái bình thường như trước khi Mỹ và Israel tiến hành không kích từ ngày 28/2.
Kế Hoạch Thu Phí Và Những Tuyên Bố Cứng Rắn Từ Tehran
Nghị sĩ Tehran Somayeh Rafiei tiết lộ rằng Quốc hội Iran đang thúc đẩy mạnh mẽ kế hoạch yêu cầu các quốc gia phải trả phí và thuế nếu muốn sử dụng eo biển Hormuz như một tuyến vận tải an toàn cho hàng hóa, năng lượng và lương thực. Bà Rafiei nhấn mạnh: "An ninh của eo biển sẽ được thiết lập bằng sức mạnh và quyền lực của Iran, các quốc gia phải trả thuế tương ứng". Tuyên bố này phản ánh quan điểm cứng rắn của Tehran trong việc kiểm soát tuyến hàng hải trọng yếu.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz gần như tê liệt hoàn toàn. Lực lượng quân sự Iran đã thực hiện nhiều cuộc tấn công nhắm vào các tàu thuyền, với lý do những phương tiện này không tuân thủ cảnh báo trước đó về việc tránh đi qua khu vực khi nước này đang trong thời chiến. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cũng đồng quan điểm, cho rằng hoạt động hàng hải qua eo biển sẽ không thể trở lại như trước chiến tranh.
Diễn Biến Phức Tạp Và Những Hệ Lụy Toàn Cầu
Trong những ngày gần đây, Iran đã cho phép một số tàu của các quốc gia được coi là "thân thiện" đi qua eo biển, đồng thời cảnh báo có thể chặn các tàu từ những nước mà Tehran cho là tham gia vào "hành động gây hấn". Công ty phân tích hàng hải Windward cho biết ít nhất 5 tàu đã rời eo biển Hormuz trong hai ngày 15-16/3, cho thấy sự gián đoạn đáng kể.
Một thông điệp từ lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei càng làm rõ hơn lập trường của Iran: "đòn bẩy phong tỏa eo biển Hormuz chắc chắn phải được sử dụng". Điều này cho thấy Tehran coi việc kiểm soát eo biển như một công cụ chiến lược quan trọng.
Eo Biển Hormuz: Yết Hầu Của Thế Giới Và Những Thách Thức Dài Hạn
Việc đóng cửa eo biển Hormuz từ lâu đã được xem là một trong những rủi ro có thể dự báo trước, với nhiều học giả cảnh báo trong nhiều thập kỷ về khả năng Iran chặn tuyến đường biển hẹp này nếu chiến sự xảy ra. Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã nhận được cảnh báo về nguy cơ này, nhưng theo Financial Times, ông từng tin rằng Tehran sẽ nhanh chóng nhượng bộ sau các cuộc tấn công bất ngờ.
Tuy nhiên, thực tế lại phức tạp hơn nhiều. Một cuộc xung đột với mục tiêu ban đầu chưa rõ ràng giờ đã chuyển sang ưu tiên cấp thiết: mở lại eo biển Hormuz. Trớ trêu thay, tuyến hàng hải này bị gián đoạn lại chính vì động thái động binh của Mỹ và Israel. Việc mở lại eo biển không thể đạt được chỉ bằng những tuyên bố lạc quan, mà đòi hỏi những giải pháp thực chất.
Vấn đề eo biển Hormuz có thể định hình phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump, thậm chí ảnh hưởng tới cả những người kế nhiệm. Việc đóng cửa eo biển tạo ra hai thách thức lớn:
- Khủng hoảng trước mắt: Nguy cơ suy thoái toàn cầu gia tăng nếu tuyến vận tải tiếp tục bị gián đoạn.
- Thách thức chiến lược dài hạn: Iran đã nhận thức rõ rằng kiểm soát eo biển Hormuz cho phép họ nắm "yết hầu" của thế giới, và họ có thể tái sử dụng công cụ này trong tương lai.
Khó Khăn Trong Giải Pháp Và Phản Ứng Quốc Tế
Khó khăn trong việc mở lại tuyến hàng hải này đã trở nên rất rõ ràng. Iran không cần đánh chìm mọi tàu chở dầu; chỉ cần một số cuộc tấn công bất ngờ và những lời đe dọa cũng đủ để khiến chủ tàu, thủy thủ và các công ty bảo hiểm tránh xa khu vực. Ngay cả các phương án quân sự như không kích hạ tầng hay kiểm soát đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu của Iran - cũng không giải quyết triệt để vấn đề.
Tehran vẫn sở hữu nhiều công cụ để đe dọa hoạt động hàng hải, từ thủy lôi, tên lửa, xuồng nhỏ gắn thuốc nổ cho tới UAV. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump đang kêu gọi các đồng minh tham gia bảo vệ tuyến hàng hải, bao gồm cả châu Âu và Trung Quốc. Tuy nhiên, các nước này được cho là thận trọng khi phải đối mặt với rủi ro quân sự để giải quyết một cuộc khủng hoảng không do họ tạo ra.
Sau những đòn thuế quan, lời đe dọa và sự chế nhại dành cho đồng minh châu Âu, chính quyền của ông Trump hiện không nhận được nhiều thiện chí khi đưa ra lời kêu gọi hợp tác quân sự. Ngoài ra, việc triển khai lực lượng trên bộ để kiểm soát khu vực ven eo biển cũng tiềm ẩn nguy cơ lớn, với khả năng thương vong gia tăng mà mục tiêu vẫn chưa chắc đạt được.
Tính Toán Chiến Lược Của Iran Và Tương Lai Bất Ổn
Về dài hạn, chiến sự lần này đã làm thay đổi đáng kể tính toán chiến lược của Iran. Nếu trước đây Tehran có động lực tránh đối đầu toàn diện với Mỹ, thì nay, khi vấn đề tồn vong được đặt lên hàng đầu, họ sẵn sàng sử dụng mọi công cụ, bao gồm cả việc đóng cửa eo biển Hormuz. Điều này có thể làm suy yếu các lực lượng ôn hòa trong nội bộ Iran, vốn từng ủng hộ đối thoại với phương Tây.
Theo Financial Times, từ góc nhìn của Iran, dù nước này đang chịu tổn thất nặng nề về kinh tế và quân sự, việc chứng minh khả năng phong tỏa eo biển Hormuz đang mang lại cho họ một công cụ răn đe mạnh mẽ, độc lập với yếu tố vũ khí hạt nhân. Ngay cả khi eo biển được mở lại trong tương lai, Iran nhiều khả năng vẫn giữ "lá bài Hormuz" như một biện pháp răn đe lâu dài.
Do đó, Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: tìm cách đạt thỏa thuận với Iran để đảm bảo tuyến hàng hải thông suốt, hoặc tiếp tục gây sức ép, tạo ra nguy cơ xung đột và bất ổn kéo dài tại khu vực cũng như trên toàn thế giới.
